برنامه کشوری جامع پیشگیری و کنترل بیماری قلبی و عروقی و عوامل خطرساز آن

متن آموزشی بهورز

مقدمه

بیماری های قلبی عروقی با میزان ۴۶% کل مرگ ها ،اولین علت مرگ در ایران در سال 1380هستند .عمده این مرگ ها ناشی از بیماری عروق کرونر قلب و عوارض ناشی از آن است به طوری که از ۴۶% کل، ۲۴% مربوط به سکته های قلبی و ۱۰% مربوط به سکته های مغزی او ۱۲% مربوط به سایر بیماری های قلبی عروقی است.

هرروز قلب بیش از صدهزار بار می تپد وخون را به بافت ها واعضای بدن ازمغز تا نوک انگشتان  می رساند.این یک وظیفه بسیار بزرگی است.داشتن یک قلب سالم بسیار حیاتی است.قلب بدون توقف برای سال های طولانی کار می کند تا از زندگی کاملتر و طولانی تر لذت ببریم. میلیون ها نفردارای بیماری قلبی هستند با این وجود یاد گرفته اند زندگی کامل ومولدی داشته باشند.ما در هر سن و جنسی می توانیم در معرض خطر بیماری های قلبی عروقی باشیم اما میتوانیم با یک سری اقدامات بموقع وساده یعنی با دانستن در مورد نحوه تغییرات شیوه زندگی نامناسب وآگاهی از شرایط بروز بیماری های قلبی عروقی ،خطر آن را کاهش دهیم.

قلب

قلب یک پمپ عضلانی است که برای رساندن خون به تمام قسمتهای بدن طراحی شده است. قلب از دو حفره در پایین بنام بطن و دو حفره در بالا بنام دهلیز تشکیل شده است که این حفره ها به سرخرگ ها (شریان ها) و سیاهرگ های اصلی بدن مرتبط هستند.قلب با انقباض خودخون را به تمام عضلات و بافت های بدن (اندام ها ،بافت ها،مغز،دست ها و پا ها و..) برای تامین غذا و اکسیژن پمپ می کند. قلب در روز بیش از صد هزار بار می تپدواین یک وظیفه بسیار بزرگ و مهمی است .

یک قلب طبیعی :

• در حدود اندازه یک مشت بسته انسان است .
• در زمان استراحت ۶-۴ لیتر خون در هر دقیقه پمپ می کند ودر زمان فعالیت این مقدار بیشتر می شود.
• خون را به تمام قسمتهای بدن پمپ می کند.

سکته قلبی

خون حاوی غذا و اکسیژن است واز طریق شریان ها در دسترس ومورد استفاده سلول های اعضای بدن قرار می گیرد. برای خونرسانی به اعضاء بدن خود عضله قلب هم دائما” نیاز به ذخیره اکسیژن دارد . درسطح قلب دو شریان اصلی تغذیه کننده عضله قلب به نام  عروق کرونرراست و چپ  قرار دارند که عضله قلب اکسیژن و مواد مغذی خود را از طریق انشعابات این دو شریان بدست می آورد.

اگرکلسترول و سایر موادچربی موجوددر خون به تدریج دردیواره داخلی شریان های بدن رسوب کنند،ایجاد پلاک هایی در شریان می کنند که سبب می شوند جدار  شریان در آن منطقه سفت و سخت شود . به این شرایط آترواسکلروز یا تصلب شرائین می گویند.بطور طبیعی رسوب چربی در شریان از کودکی آغاز می شود .البته ممکن است همه شریان ها دچار تصلب شوند اما از همه مهمتر شریان های کرونر قلب و شریان های مغزی هستند .اگر مواد چربی در عروق کرونر قلب رسوب کنند در طول زمان بتدریج پلاک هایی که ایجاد می کنند ضخیم تر شده و داخل شریان ها را تنگ و باریک می کنند ودر نتیجه آن جریان خون به عضله قلب را کم یا در نهایت متوقف می کنند. به حالتی که خون ناکافی به عضله قلب می رسد کم خونی عضله قلب یا ایسکمی می گویند.این وضعیت سبب ایجاد درد قلبی می شود. اگر سطح پلاک های چربی در دیواره شریان ترک بخورد یازخمی شود،به علت عبور خون در رگ کم کم روی آن سطح، لخته خون تشکیل می گردد .اگریک لخته خون در شریان باریک شده بطور کامل مسیر جریان خون را مسدود کند،چون عضله قلب از اکسیژن محروم می شود ،آسیب می ببیندوبخشی از بافت عضله قلب که توسط آن شریان تغذیه می شود، می میرد.پزشکان به این وضعیت حمله قلبی یا در اصطلاح پزشکی به علت آسیب دائمی عضله قلب ،سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد) می گویند.

علائم بروز حمله قلبی

احساس پری،احساس فشارآزار دهنده،سنگینی،ناراحتی یا درد در وسط قفسه سینه که معمولا”بطور ناگهانی رخ دهدو به مدت طولانی برای بیش از چند دقیقه(۲ دقیقه) ادامه یابد از علائم بروز حمله قلبی هستند،خصوصا” اگر درد به شانه ها،گردن یا بازوها ،گلو و فک پایین منتشر شود.گاهی افرادی که دچار درد قلبی می شوند این درد و ناراحتی را بصورت احساس فشار ناشی از ایستادن فردی بر روی قفسه سینه یا احساس فشار ناشی از پیچیدن طناب بدور قفسه سینه شرح می دهند.سایر نشانه هاشامل احساس سبکی سر ، سرگیجه شدید بدون علت ،غش، تنگی نفس(درحال استراحت یا در حال فعالیت)،عرق کردن و ناراحتی معده هستند وممکن است همراه با درد سینه یا تنگی نفس حالت تهوع نیزرخ دهد.باید بخاطر داشت همیشه در حمله قلبی تمام این علائم با هم رخ نمی دهدوممکن است در هرفرد نشانه های مختلفی وجودداشته باشد.

بطور معمول درد و ناراحتی بسیار شدید است ،اما در بعضی موارد ممکن است شدت درد معمولی باشد و گاهی نیزبیمار بعلت خفیف بودن نشانه ها از درخواست کمک خودداری کند.ممکن است در بعضی از بیماران درد سینه وجود نداشته باشد و فقط نشانه هایی ازدرد در بازو یا

گلو داشته باشند.

معمولا” دردهای تیر کشنده جزء علائم قلبی نیستند.درد ناگهانی یا ناراحتی سینه نه تنها برای خود بیمار ترسناک است بلکه برای اطرافیان فرد نیز نگران کننده است .اغلب اوقات وقتی مردم دارای نشانه ها ی حمله قلبی هستند،بطور طبیعی منکر این اتفاق می شوند و امیدوار هستند که این وضعیت مربوط به شرایط دیگری مانند مشکل سوء هاضمه یا کشیدگی عضلانی سینه باشد،در نتیجه دررفتن به بیمار ستان تاخیر        می کنند.این کار می تواند مرگ آور باشد،زمان در این واقعه بسیار حیاتی است و هر دقیقه برای رسیدن به بیمارستان یا برای دریافت کمک پزشکی ارزش دارد.هر چه درمان زودتر انجام شود،عضله قلب کمترآسیب می بیندو احتمال بقاء افزایش می یابد.

• اگر هر یک از علائم هشدار دهنده حمله قلبی وجود داشته باشد ،دقایق حیاتی نباید تلف شود،باید سریعتراقدام کرد.

اقدامات لازم در مواقع بروزعلائم قلبی

اگراین نشانه ها در فردی رخ دهد و بیش از چند دقیقه ناراحتی ادامه یابد، باید بیمار مستقیما” به بیمارستان  برده شود،پس فورا” اورژانس(فوریت ها) را خبر کنید.اگر اورژانس به دلایلی در دسترس نباشد،هر چه زودتر بیمار رابه بیمار ستانی که دارای خدمات فوریت های قلبی است، برسانید. در این شرایط بیمارباید استراحت کندو نباید هیچ فعالیتی انجام دهدتا با برانکارد یا صندلی چرخدار به مرکز درمانی حمل شود. فعالیت بیمارنیاز به خون و اکسیژن بدن وعضله قلب را ا فزایش می دهد و سبب می شود بخش بیشتری از بافت قلب دچار کم خونی شود و آسیب ببیند. اگر کسی در دسترس نباشد خود بیمار بایدبرای مراجعه به بیمارستان یا تماس با فوریت ها ،اقدام نماید.

اغلب بیمارانی که به سرعت تحت مراقبت پزشکی لازم قرار می گیرند،بدون این که عوارض مهمی بوجود آید،بهبود می یابند.با این حال ،کیفیت زندگی بعد از بروزحمله قلبی بستگی به مقدار آسیب عضله قلب دارد.هر چه آسیب کمتر باشد،کیفیت زندگی فرد بهتر می شود. خوشبختانه دارو هایی در حال حاضر موجود هستند که می توانندلخته خونی را که شریان قلب را مسدود کرده است ،حل کنند و از بین ببرند.اگر شریان مسدود بعداز حمله قلبی سریعا” باز شود،خصوصا” در یک تا دو ساعت اول بعداز حمله ، مقدار آسیب عضله قلب به مقدار زیادی کاهش می یابدو شانس بقاء و زندگی زیاد می شود. به همین دلیل بیمار باید فوری به بیمارستان مراجعه کند.دلیل مهم دیگر این است که حمله های قلبی می توانند سبب اختلال جدی ضربان قلب و سبب توقف ناگهانی جریان خون به بدن شوند که به آن ایست قلبی            می گویند.ایست قلبی ممکن است دارای علائم معمولی یک حمله قلبی باشدیا ممکن است بدون اخطارقبلی سبب افتادن ناگهانی بیمار شود ،در این حالت بیمار به ظاهر مرده بنظر میرسد.ایست قلبی باید هر چه سریعتر به وضعیت طبیعی ضربان قلب برگردد ،درغیر اینصورت بیمار فوت می کند.فقط آمبولانسهای مجهز خاص و بیمارستانها تجهیزات مورد نیاز برای برگرداندن ایست قلبی دارند.

اقدامات لازم در مواقع بروزایست قلبی

ایست قلبی زمانی تشخیص داده می شود که بیمار بطور ناگهانی بی هوش می شود ونبض ندارد و غالبا” تنفس هم وجود ندارد.اگر یک ایست قلبی در بیمارستان یا آمبولانس رخ دهد،پزشکان یا کارکنان آمبولانس فورا”یک شوک الکتریکی با استفاده از دستگاه مخصوص به بیمار می دهند.این شوک باعث شروع کار دوباره قلب می شود وسپس قلب می تواند مجددا” بطور مؤثر کار خود را انجام دهد.

اگر ایست قلبی در خانه یا خیابان رخ دهد،بیمار زنده نمی ماند،مگر جریان خون و اکسیژن در مدت کوتاهی مجددا” در بدن برقرار شود.این بدین مهنی است که اگر کسی باید سریعا” احیای قلبی عروقی را شروع کند،که ترکیبی از ماساژ خارجی قلبی و تنفس دهان به دهان است. احیای قلبی عروقی می تواند سبب زنده ماندن بیمار تا رسیدن آمبولانس مجهز شود.هر فرد بزرگسال و نوجوان باید روش احیای قلبی عروقی را یاد بگیرد.

آنژین (درد قلبی)

آنژین همان درد قلبی یا درد قفسه سینه (قفسه صدری) است،اما یک حمله قلبی نیست.وقتی عضله قلب بطور موقت دچار کم خونی می شود واکسیژن کافی به آن نمی رسد ،دردقلبی یا آنژین رخ می دهد.در آنژین برخلاف حمله قلبی ، یک لخته خون مانع جریان خون در عروق کرونر نمی شود،بلکه بطور موقت ذخیره خون کافی به عضله قلب نمی رسد،در نتیجه هیچ آسیبی به قلب نمی رسد. زمانی که یک بیمار مبتلا به بیماری عروق کرونر می دود یا به سرعت از یک سربالایی یاپله بالا می رود یا خیلی عصبانی ویا هیجان زده می شود،قلب سخت تر کار می کند و اکسیژن بیشتری نیاز دارد.در این شرایط عروق کرونر قلب چون باریک هستند نمی توانند جریان خون مورد نیاز را حمل کنند، لذا عضله قلب دچار کمبود اکسیژن می شود و درد ایجاد می شود.این درد مشابه درد حمله قلبی است و بصورت سوء هاضمه یافشار وسنگینی که به گردن ،فک ،پشت ،شانه ها و بازوها منتشر میشود،احساس می شود،اما بطور معمول زمانی که فرد فعالیتی را که سبب درد شده است ،متوقف می کند از بین میرود.

در این شرایط گاهی قرصهای نیترو گلیسیرین مورد نیاز است .اما اکثرا” به محض قطع فعالیت و استراحت ،درد قلبی رفع می شود . افراد بیمار می توانند بدون اینکه دچار حمله قلبی شوند،برای سالها آنژین داشته باشند .اما اگر این آنژین به دفعات بیشتر یا با تقلا و کوشش کمتر یا حتی در زمان استراحت و فعالیت رخ دهد،سریعا”باید به پزشک مراجعه کرد،چون فورا” درمان بیشترو جدی تری  مورد نیاز است.

موارد دیگری که سبب ایجاد درد سینه(دردقلبی) می شوند

به یاد داشته باشید ،درد سینه همیشه درد قلبی نیست و ممکن است به دلایل دیگررخ دهد و ربطی به قلب نداشته باشد.برأى  اینکه تشخیص داده شوداین درد، مربوط به قلب است، نیاز به پرسش های دقیق، انجام معاینات وآزمایش های لازم توسط پزشک دارد.درد قلبی می تواند بعلت برگشت اسید معده به مری ایجاد شود،اما در این شرایط  درد معمولا” بصورت سوزش در پشت وپایین تراز استخوان جناغ سینه احساس می شود که به سرعت با مصرف دارو های ضد اسید یا شیراز بین می رود. التهاب ششها و پرده جنب وعضلات سینه و التهاب مفاصل بین دنده ای وجناغ سینه نیز از علت های شایع درد سینه هستند.

اقدامات لازم در مواقع بروزدرد قلبی توسط بیمار

اگر درد قلبی در حین فعالیت ایجاد شود ،بیمار باید فورا” فعالیت خود را متوقف و استراحت کند.این کار اغلب ناراحتی را کاهش می دهد.افرادی که بیماری عروق کرونر قلب دارند و احتمال بروز درد یاحمله قلبی در آ نها بیشتر است می بایست همیشه همراه خود داروی سریع الاثرنیتروگلیسیرین داشته باشند.این دارو ها دیواره عروق کرونر را گشاد می کنند و جریان خون را به عضلات قلب بیشتر می کنند و نیاز به اکسیژن را کاهش می دهند.هر زمان که احساس شود درد قلبی در حال رخ دادن است ، بیمار یکی از این دارو ها را زیر زبان بگذارد  و اجازه دهد تا حل شود.بهتر است در ابتدا از نصف قرص (اگر به صورت دانه تسبیح نباشد) شروع کند .اگر همراه با استراحت ،درد کاهش نیافت تا سه قرص را می تواند مرحله به مرحله زیر زبان بگذارد .نباید برای تسکین درد از مقادیر بیشتردارو های زیر زبانی، استفاده کرد.

اگر هر یک از علائم زیردر بیمار وجود داشته باشد،سریعا” باید با پزشک یا مرکز فوریت ها تماس گرفت:

-درد قلبی بیش از ۱۰-۱۵ دقیقه ادامه یابد.

-دردقلبی که شدیدتر از حالت طبیعی باشد.

-بعد از گذاشتن سه قرص زیر زبانی درد ساکت نشود.

-درد قلبی بدون دلیل واضح، بطور مکرر رخ دهد.

-برای اولین بار درد قلبی در حالت استراحت رخ دهد.

-نشانه های جدیدی مثل تعریق و تنگی نفس ایجاد شود .

بیماران هرگز نباید بیش از ۵ دقیقه برای دریافت کمک صبر کنند.

بهبودی و بازتوانی

اغلب افرادی که به علت حمله قلبی بستری شده اند ،افسرده ومضطرب می شوند.این افراد در باره توانائی انجام فعالیت های جسمی،اجتماعی ،حرفه ای و جنسی خود نگران هستند. معمولا” به جزء درمواردی که حمله قلبی بسیار شدید و عضله قلب خیلی ضعیف شده است و فعالیت بیمارباید محدود شود،دلیلی برای نگرانی وجود ندارد.اکثرافرادی که دچار حمله قلبی شده اند اگر به موقع و صحیح مراقبت شوند،می توانند همانند قبل کار هایشان را انجام دهند.

توانبخشی در بیماران بعد از حمله قلبی یا جراحی قلب

بعد از حوادث قلبی عروقی یا جراحی قلب،لازم است  اثرات بی تحرکی ناشی ازدوران بستری را کاهش داد. معمولا” بیماربه علت این که تحمل فعالیت و ورزش را ندارد و از بروزدرد قلبی می ترسد ، تمایل به حرکت ندارد و در نتیجه در بستر می ماند و حرکت نمی کند.هدف ازبازتوانی بیماران قلبی ،برگرداندن فرد به جامعه است،اما مراحل اولیه باید در بیمارستان انجام شود.در این محل می توان مهارت های حرکتی را تمرین کرد.بیماری که سکته قلبی کرده یا جراحی قلب داشته است نیاز به برنامه فعالیت بدنی دارد که به تدریج پیشرفت کند و محدودیت های حرکتی اورا کاهش و تحمل فعالیت اورا افزایش دهد.در این برنامه بیماران یاد می گیرند که علائم ناخواسته ای را که ممکن است طی فعالیت رخ دهد بشناسند. بتدریج با پایدار شدن وضعیت بیمار،فعالیت بدنی نیز افزایش می یابد.فعالیت های اولیه باید تحت نظارت انجام شود.

Endocarditis of the mitral valve

عواملی که سبب بروز بیماری قلبی عروقی(بیماری کم خونی عضله قلب یا بیماری عروق کرونر) می شوند:

عوامل خطر آفرین غیر اکتسابی ( ارثی یا ژنتیکی)

بعضی ازافراد با این عوامل بدنیا می آیند در نتیجه این عوامل قابل تغییر نیستند،اما می توان با تغییر شیوه زندگی و مراقبت پزشکی تاثیر این عوامل را کم کرد:

-افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری قلبی عروقی (به خصوص اگر در پدر و برادر قبل از ۵۵ سالگی و درمادر و خواهر قبل از ۶۵ سالگی شروع شود)

-افرادی که اعضای درجه یک خانواده  آن ها یعنی پدر ،مادر ،خواهر و برادر آن ها فشارخون بالا دارند

-افراد مبتلا به دیابت نوع ۲

-افرادی که اعضای درجه یک خانواده  آن هااختلال چربی های خون دارند(کلسترول بالا،کلسترول LDL    بالا،کلسترول  HDLپایین،تری گلیسیرید بالا

-زنان ومردان سالمند(زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۵۵ سال)

-زنان بعد از شروع یائسگی

عوامل خطر آفرین اکتسابی

این عوامل در افراد وجود ندارد اما در طول زندگی به علت شیوه زندگی غلط ایجاد می شوند:

-افراد سیگاری

-افراد دارای اضافه وزن

-افراد مبتلا به فشارخون بالا (که سابقه بیماری فشارخون بالا در افراد درجه یک خانواده ندارند)

-افراددارای اختلال چربی های خون (کلسترول بالا،کلسترول LDL    بالا،کلسترول  HDLپایین،تری گلیسیرید بالا( که سابقه بیماری اختلال چربی خون در افراد درجه یک خانواده ندارند)

-افراد تحت فشارهای عصبی وروانی

-افرادی که شیوه زندگی کم تحرک دارند(فعالیت بدنی کمی دارند)

اگر از عوامل خطرآفرین ارثی و اکتسابی چند عامل با هم در یک فرد وجود داشته باشند،اثر یکدیگر را تشدید می کنند.اگر فردی یک یا چند مورد از این عوامل را دارد،بهتر است با مراجعه به پزشک و کنترل آن ها،خطرات این عوامل را کم کرده و از احتمال بروز حمله قلبی در آینده جلوگیری کند.

سکته مغزی

سلول های مغز باید بطور مداوم و وسیع یک ذخیره خون غنی از اکسیژن داشته باشند.اگر سلول های مغز این ماده حیاتی را از خون در یافت نکنند،از بین می روندو حمله مغزی یا سکته مغزی رخ می دهد.

علت بروز سکته مغزی

سکته مغزی به دوعلت مختلف ایجاد می گردد:

۱-انسداد مغزی: بندرت دریک شریان سالم لخته های خون تشکیل می شوند.با این حال زمانی که دیواره داخلی شریان ها با پلاک چربی پر می شوند،شریان ها باریک شده و جریان خون آهسته ودر نتیجه احتمال ایجاد لخته بیشتر می گردد. یکی از مهمترین دلایل شایع سکته مغزی ،ایجاد لخته خون در شریان مغز و مسدود شدن آن است. بعضی اوقات وقتی یک لخته خون یا سایر انواع ذرات در خون در یکی از رگ های بدن دور از مغز( معمولا” درعروق قلب )تشکیل می شود،توسط جریان خون سرگردان می شود و درعروق حرکت می کند تا اینکه بالاخره در یک شریان جا بگیرد.اگر این لخته خون در شریان مغزجا بگیرد ،جریان خون را مسدودمی کنداین وضعیت به سکته مغزی منجر می شود.

۲-خونریزی مغزی :زمانی که یک شریان بیمار(آسیب دیده)در مغزپاره می شود و خون به داخل بافت اطراف منتشر می شود، نیز سکته مغزی رخ می دهدو به آن خونریزی مغزی می گویند.وقتی یک شریان پاره می شود،سلول هایی که توسط این شریان تغذیه می شوندازخون محروم شده و به علت فشاری که در اثر تجمع خون درفضای بین مغز وجمجمه ایجاد می شود، تحت فشار قرار می گیرند . به علت نرسیدن خون به بافت مغز،سلول های آن قسمت از مغز از بین می روند و در عملکرد مغز یعنی در همان قسمتی که بافت آن  آسیب دیده است، تداخل ایجاد   می شود.این تداخل سبب ناتوانی جسمی در فرد میشود.

خونریزی های مغزی به دلایل گوناگونی ایجاد میشوند.معهذا اگرهم تصلب شرائین و هم فشار خون بالا وجود داشته باشد، احتمال بروز آن بیشتر است.ضربات مغزی نیز می توانند سبب خونریزی از شریان مغز شوند.

سلول های مغزی آسیب دیده نمی توانند بهبود یابند یا اینکه سلول های جدید ایجاد کنند،بنابر این پیشگیری از سکته مغزی با اصلاح عوامل خطرآفرین، بسیار مهم است.

• توجه : در این برنامه فقط سکته های مغزی ناشی از مشکلات عروقی مد نظر می باشدو ضربات و خونریزی مغزی ناشی از آن را شامل نمی گردد.

علائم بروزسکته مغزی

احساس ضعف یا بی حسی و کرخی ناگهانی درصورت ،بازو و یا پا در یک طرف بدن (فلج اندام ها بصورت یک طرفه) از علائم بروز سکته مغزی هستند.سایر نشانه ها شامل اختلال بینایی (دوبینی،تاری دیدشدیدیا کاهش بینائی بخصوص در یک چشم،بینایی نصفه ،دیدن لکه های سیاه در جلوی چشم)،اختلال تکلم(ا زدست دادن توانائی صحبت کردن،لکنت زبان ،سنگین شدن زبان ،پاسخ های بی مورد و بی جا)،سردرد ناگهانی شدید وبدون علت،گیجی ناگهانی وبدون علت،اختلال درتعادل بدن(تلو تلو خوردن یا افتادن ناگهانی) وسرگیجه بسیار شدیدهستند. این نشانه هاخصوصا” همراه با هریک از نشانه هائی که قبلا” گفته شد ،رخ می دهند.

بسیاری از سکته های مغزی با تشخیص و کنترل سکته قلبی قابل پیشگیری است،چون سکته قلبی یک عامل هدایت کننده سکته مغزی است.بعضی وقت ها حمله های مغزی گذرا رخ می دهد که قبل از سکته های مغزی بروز می کنند.این سکته های مغزی کوچک  و خفیف ،نشانه هائی مثل سکته مغزی بزرگ و شدیدایجاد می کنندولی برای مدت کوتاهی رخ می دهند و عوارضی هم بجا نمی گذارند.حمله های مغزی گذرا می توانندچند روز ،چندهفته یا چند ماه قبل از یک سکته مغزی شدید رخ دهند،در نتیجه باید بعنوان علائم هشدار دهنده مورد توجه قرار گیرند.توجه پزشکی یا جراحی سریع در مورد این نشانه ها از بروز سکته مغزی بزرگ جلوگیری می کند.

• در هنگام بروزاین نشانه ها همانند سکته قلبی باید فورا” به پزشک مراجعه کرد یا با فوریت ها تماس گرفت.در این شرایط بیمار نباید حرکت کند و فعالیتی داشته باشد.لازم است تا رسیدن کمک پزشکی بی حرکت بماند یا با برانکاردیا صندلی چرخداربه مرکز درمانی منتقل شود.

وقتی یک سکته مغزی رخ می دهد،سلول های عصبی در قسمت بافت آسیب دیده مغز به علت نرسیدن خون کافی نمی توانند عمل کنند.این بدین معنی است که قسمتی از بدن هم که تحت کنترل این سلول های عصبی هستند و از آن ها فرمان می گیرند نیز نمی توانند کار کنند.

نتیجه معمولی یک سکته مغزی فلج یک طرف ازبدن، کاهش توانائی درصحبت کردن یادرک صحبت دیگران وازدست دادن حافظه است .زمانی که یک سکته مغزی به مغز آسیب می رساند،اثرات آن ممکن است جزئی یا شدید ونیز موقتی یا دائمی باشد.این وضعیت بستگی به وسعت آسیب مغز و نوع سلول های مغزی داردکه آسیب دیده اندو این که چگونه بدن مجددا”جریان خون قسمت آسیب دیده مغز را برقرارمی کند،بستگی دارد.

تشخیص و پاسخ درست و فوری به نشانه های سکته مغزی می تواند  زندگی فرد را نجات دهد.

بازتوانی بعد از حمله مغزی

بعداز بهبودی از سکته مغزی، بازتوانی در کمک به فرد و برگشت به زندگی مستقل بسیار مهم و حیاتی است.اثراتی که سکته مغزی بجا     می گذارد ممکن است سبب شود در فعالیت های زندگی روزانه تغییراتی داده شود، لذا بیمار نیاز به آموزش برای زندگی با شرایط جدید دارد.

برنامه بازتوانی لزوما” آسیب ایجاد شده بوسیله حمله مغزی رابر نمی گرداند.بازتوانی برای بازسازی قدرت ،ظرفیت واعتماد به نفس بیمارانجام می شود،لذا علیرغم تاثیرات و عوارض بجا مانده ازسکته مغزی ،فعالیت های روزانه می تواندادامه یابد.برنامه بازتوانی معمولا” در جهت سوق دادن بیمار به سمت استقلال طراحی می شود و بستگی به نیازهای بیمار دارد.بازتوانی بعداز تثبیت و پایدار شدن وضعیت بیماربعد از حمله مغزی و آمادگی و توانایی او برای انجام بازتوانی ،شروع می شود.

اقدامات لازم برای کاهش خطر بیماری قلبی و عروقی، حمله قلبی و سکته مغزی

افرادی که دارای سابقه سکته قلبی،بیماری قلبی وحمله مغزی گذراهستند و دخانیات مصرف می کنند،بیشتر احتمال دارد دچار سکته مغزی شوند.کلسترول خون بالا هم خطر سکته مغزی را افزایش می دهد،چون سبب افزایش گلبول قرمز خون می شود. در افراد مبتلا به دیابت نیز خطر سکته مغزی بیشتر است.کم تحرکی و چاقی بطور غیر مستقیم به علت بالا بردن خطر بیماری قلبی عروقی در ایجاد خطر سکته مغزی نقش دارند.

• حمله قلبی در بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر قلب رخ می دهد.عوامل خطری وجود دارد که احتمال بروز بیماری عروق کرونر و حمله قلبی را افزایش می دهند.در مورد بعضی از این عوامل خطر آفرین کاری نمی توان انجام داد.برای مثال بیماری عروق کرونر قلب با افزایش سن شایع تر می شود.این بیماری در مردان بیش از زنان است ودر افرادی که دارای سابقه خانوادگی حمله های قلبی یا دیابت هستند شایعتر است.گرچه نمی توان سن ،جنسیت و یا زمینه ارثی را کنترل کرد یا تغییر داد،اما می توان در ابتدای شروع زودرس بیماری عروق کرونر قلب ،کارهایی را برای کاهش عوامل خطر مهم دیگرکه شامل مصرف دخانیات،کلسترول خون بالا،فشارخون بالا،کم تحرکی بدنی و اضافه وزن است،انجام داد.اگر بیش از یکی از این عوامل خطر آفرین وجود داشته باشد، خطر بیماری عروق کرونر قلب چند برابر می شود.اگراین عوامل خطرکاهش یایند و کنترل شوند،خطر بروز اولین حمله قلبی کاهش می یابد

چندین راه برای کاهش خطر بیماری قلبی عروقی وجود دارد.عموم مردم باید به راهنمائی های زیرتوجه کنند و آن را پیگیری نمایند.این کار زندگی آن ها را نجات خواهد داد:

– اندازه گیری فشار خون بطور منظم

فشارخون بالا یک عامل خطر مهم در بروزبیماری قلبی عروقی ،حمله قلبی وسکته مغزی است.اگر فشارخون سیستول یا حداکثر کمتر از ۱۴۰ میلی متر جیوه و یا فشارخون دیاستول یا حداقل شما کمتر از ۹۰  میلی متر جیوه باشد، لازم است هر سه سال یکبار آن را کنترل کرد.اگر بیشتر باشدباید طبق دستور پزشک درمان و کنترل شود.

-عدم مصرف دخانیات

مصرف دخانیات خطر بروز بیماری قلبی عروقی ،حمله قلبی و سکته مغزی را افزایش می دهد.در صورت مصرف باید ترک گردد.

– مصرف غذاهای مغذی به مقدارمتعادل

باید از یک رژیم غذائی متعادل که دارای کلسترول کم و چربی های اشباع کم و مقدار متعادل سدیم (نمک)است ،استفاده شود.غذاهای چرب در ایجاد تصلب شرائین که  مهمترین عامل در ایجاد حمله قلبی و سکته مغزی است، نقش دارند.مصرف زیاد سدیم در بعضی از افراد، سبب ایجاد فشارخون بالامی شود.باید از مصرف غذاهای شورو پرچرب و شیرین پرهیز کرد.

-حفظ وزن در حد مطلوب

-فعالیت بدنی یاورزش بطور منظم (روزانه نیم ساعت پیاده روی تند)

-معاینات پزشکی  منظم

لازم است فرد از نظر عوامل خطر مهم مثل مصرف دخانیات ، کلسترول خون بالا ،فشارخون بالا،قند خون بالا ، افزایش وزن و چاقی وکم تحرکی،بطور منظم بررسی شود.

نشانه ها و علائم حمله قلبی و سکته مغزی راباید جدی گرفت .با رعایت تغذیه(رژیم غذایی) مناسب،فعالیت بدنی منظم و ترک یا عدم مصرف دخانیات می توان احتمال بروز حمله قلبی و سکته مغزی را تاحد زیادی کاهش داد.

کاردیومیوپاتی

نارسایی قلبی

نارسائی قلبی که بعنوان نارسائی احتقانی قلب شناخته میشود یعنی عضله قلب ضعیف تر از حد طبیعی است و به راحتی خسته میشود . نارسائی قلبی می تواند سبب نشانه های گوناگونی شود و انجام فعالیتهای روزانه طبیعی را مشکل سازد .

دیواره های قلب از عضله ساخته شده است . اگر عضله قلب در اثر بیماری ضعیف شود نمی تواند خون را بخوبی پمپ کند و به مقدار کافی در اختیار اعضاء بدن قرار دهد. اگر قلب نتواند نیاز بدن به خون ( اکسیژن و غذا) را تامین کند،می گویند فرد دچار نارسایی قلبی شده است.بعداز ایجاد نارسایی قلبی تغییراتی در قلب رخ میدهد تا به این قلب ضعیف شده کمک کند خون را به سراسر بدن پمپ کند:

در ابتدا قلب بزرگتر میشودتا خون بیشتری داخل حفره بطنی شود و اینکار سبب میشود که درهر انقباض( ضربان قلب) نیزخون بیشتری از قلب خارج شود. دراین مرحله ممکن است بیمار هیچ نشانه ای از بیماری نداشته باشید.

درطول زمان عضله قلب خسته میشود واین تغییرات برای اینکه نیازهای بدن را بخصوص درطی فعالیت های بدنی و ورزش تامین کنند،کافی نیستند. دراین مرحله است که ممکن است فردمتوجه نشانه هائی در اثر نارسائی قلب شود . البته قلب هم چنان به پمپاژ خود ادامه میدهد ولی باقدرت و کارآئی کمتر.

سپس ضربان قلب سریعتر میشود تا خون بیشتری را در هر دقیقه از قلب خارج کند.

نشانه های نارسائی قلبی

در ابتدا بسته به اینکه قلب چقدر ضعیف است ونارسائی قلبی تا چه حدخوب کنترل شده است، ممکن است بیمارهیچ نشانه ای نداشته باشد یا اینکه دارای نشانه های خفیف یا شدید باشد.این نشانه ها بعلت پمپاژ ضعیف قلب بوجود می آید . قلب مدت زیادی نمی تواند خون را بطور موثرو کار آ پمپ کند ودرنتیجه آن بیمار در ابتدا احساس می کند:

• گیجی و ضعف ( خصوصا وقتی به سرعت از جا بلند می شود): که بعلت نرسیدن خون کافی به مغز ایجاد میشود .
• خستگی : که خصوصا در زمان فعالیت بعلت رسیدن خون کمتر به اعضای مهم و عضلات ایجاد میشود. فرد کمترقادر به انجام فعالیت بدنی است و بالا رفتن از پله ها یا پیاده روی او را خسته می کند و سبب ضعف و تنگی نفس می شود.
• احساس ضربان قلب: که بعلت ضربان قلب سریعتر برای رساندن مقدار کافی خون به بدن ایجاد میشود. قلب بیمار می کوبد یا ضربان سریعتر یا نامنظم تری دارد.
• تنگی نفس : بعلت پس زدن مایع از مویرگ ها به ریه ها ریه) تجمع مایع درریه ( احتقان یاادم ریوی)ایجاد می شود و اختلال در انتقال اکسیژن از ریه ها به خون به تنگی نفس منجر می شود. تنگی نفس حتی در حالت استراحت یا زمانی که بیماردراز کشیده (ارتوپنه) ایجاد می شود و ممکن است بیمار برای اینکه در شب راحت تنفس کندبه ۲ یا ۳ بالش نیازداشته باشد.

سپس ، بعلت ضعف پمپاژ قلب ، در بافت های بدن بیمار مایع ایجاد میشود:

• ورم ( ادم یا تجمع مایع) روی پا ، شکم و افزایش وزن سریع و بدون دلیل : که هم بعلت نرسیدن خون کافی به کلیه ها ایجاد میشود و سبب احتباس آب و نمک میشود و هم خود احتقان قلب به احتقان کبد ودر نهایت ورم اندام ها و شکم منجر می شود .
• تجمع مایع در شکم سبب کاهش اشتها وورم و بزرگی شکم(آسیت) می شود. شکم همچنین حساس یا دردناک میشود و ممکن است بیمارمقداری حالت تهوع داشته باشد.

• بخاطر داشته باشید، به ازای تجمع یک لیتر مایع در بدن ،۱ کیلوگرم به وزن بدن بیماراضافه می شود.

ممکن است همه این نشانه ها با هم وجودداشته باشد.با این وجود بسیار اهمیت دارد که بدانید بسیاری از این نشانه ها می توانند در سایر شرایط و به عللی دیگر نیز رخ دهند و همیشه به علت نارسایی قلبی نیست . بنابراین تشخیص نارسائی قلبی همیشه باید توسط یک پزشک صورت گیرد.

دلایل نارسائی قلبی

نارسائی قلبی بعلت شرایطی ایجاد میشود که یا به عضله قلب آسیب میزند یا باعث کار بیشتر ازحدآن می شود . هربیماری یا مواد سمی که به قلب آسیب بزند ممکن است سبب نارسائی قلبی شود.

۱-شرایط شایعی که به عضله قلب آسیب میرسانند، شامل موارد زیر است :

-بیماری عروق کرونر ( عروقی که به عضله قلب خون می رسانندوآن را تغذیه می کنند)

شایعترین علت نارسایی قلبی ،حمله قلبی یا سکته قلبی (انفارکتوس میو کارد)است.اگر حمله قلبی وسیع باشد یا بطور مکرررخ دهد بطور خاص سبب نارسائی قلبی می شود.

-کاردیومیوپاتی ( آسیب عضله قلب)

بیماری است که مستقیما بر روی عضله قلب اثر می گذارد و سبب میشود قلب کم کم ضعیف شودو نتواندبه خوبی پمپ کند . آسیب عضله قلب می تواند بدلیل بعضی عفونت ها وویروسها ،اعتیاد به مصرف الکل ، بعضی داروها یا اختلالات ژنتیکی ایجاد شود.

۲-سایر شرایطی که سبب افزایش کار عضله قلب می شوند . شامل موارد زیر هستند :

• دریچه های قلب که به شدت تنگ یانارسا باشند(خوب بسته نشوند)
• فشارخون بالایی که به مدت طولانی کنترل نشده
• بعضی ازنقایص مادرزادی قلبی
• بیماری عروق کرونر بدون حمله قلبی که درد قلبی یا ناراحتی درریتم ضربان قلب ایجاد کند
• توجه: در بعضی موارد ممکن است علت نارسائی قلبی قابل تشخیص نباشد.

درمان نارسائی قلبی

هدف از درمان پیشگیری از پیشرفت مشکلات قلبی،حفظ یا بهبود کیفیت زندگی وکمک برای زندگی طولانی تراست.

نارسائی قلبی بوسیله موارد زیر درمان میشود :

-تغییر در شیوه زندگی

-درمان داروئی

-مراجعه منظم به پزشک

-جراحی در صورت لزوم

توصیه های سلامتی در مورد بهداتش فردی و بهداشت خانواده و خود مراقبتی-دکتر سید شاهرخ تقوی فوق تخصص قلب خوب در تهران

تغییر در شیوه زندگی

الف -تغییر در شیوه زندگی – رژیم غذائی

غذای سالم و مناسب مصرف شود( حتی از مواد مغذی و ویتامینها)

۱-مقدار نمک کمتری مصرف شود:

اکثر افراد بیشتر از نیاز خود نمک مصرف می کنند. مصرف خیلی زیاد سدیم یا نمک سبب میشود مایعات بیشتری مصرف شودو این مایعات  احتباس گردد ، لذا قلب باید برای پمپ کردن مایع اضافی که سبب افزایش حجم خون شده است سخت تر کار کند،در نتیجه نشانه های بیماری را بدتر خواهد کرد.احتباس مایع سبب افزایش فشار خون نیز میشود.

افرادیکه مبتلا به نارسائی قلبی هستند، بایداز انواع غذاهای کم نمک استفاده کنندو مصرف سدیم خود را به کمتر از ۲۰۰۰ میلیگرم در روز (یک قاشق چایخوری نمک برابر با ۲ گرم یا ۲۰۰۰ میلیگرم سدیم است) محدود کنند.

۲-مصرف چربی محدود شود

ما در روزبه مقدار کمی چربی نیاز داریم اما بیشتر افراد بیشتر از نیاز خودچربی میخورند. مصرف زیادچربی بسیار مهم است ،چون علاوه برافزایش وزن سبب بالا رفتن کلسترول خون و در نهایت بیماری عروق کرونر می شود که به علت نرسیدن خون کافی به عضله قلب ،قلب مجبوراست سخت تر کار کندو این وضعیت برای افراد مبتلا به نارسایی قلبی خوب نیست.

مصرف دوبار یا بیشتر ماهی در هفته برای کمک به کاهش میزان کلسترول ،تری گلسیرید و پیشگیری از ایجاد لخته خون مفید است .کاهش مقدار کل مصرف چربی در رژیم غذائی به کاهش وزن ( درصورت نیاز) نیز کمک میکند.

۳- غذاهای حاوی فیبربیشتر مصرف شود

مواد غذایی مثل جوسبوس دار،آرد گندم سبوس دار،حبوبات و سبزیجات مملواز فیبر محلول در آب هستند.این مواد غذایی می توانند به کاهش کلسترول خون کمک کنند.فیبر غذائی محلول بیشتر مصرف شود.

۴-از مصرف الکل خودداری شود

الکل بعلت آسیب بیشتر به عضله قلب در ایجاد نارسائی قلبی نقش دارد . لذا توصیه میشود اصلا الکل مصرف نگردد.

۵-به مصرف مایعات توجه گردد

در مواردیکه نارسائی قلبی شدید است، لازم است مصرف مایعات درطول روز محدود شود. بیمار باید توجه کنددر غذاهایی که می خورد چه مقدار مایعات وجود دارد (سوپ، ژله ، میوه ، تکه های یخ ، نوشابه،چای ،غذا ). پزشک به بیمارمی گوید مجاز است چه مقدار مایعات مصرف کند.

اگربیمار بعضی از انواع قرصهای مدر ( ادرار آور) را مصرف می کند ،لازم است غذا های غنی از پتاسیم و منیزیم مصرف کند. این غذاها شامل میوه های تازه ( موز و توت فرنگی) میوه خشک ( کشمش) و سبزیجات تازه ( اسفناج ) هستند.

۶-هرروز صبح بیمار خود را وزن کند

بیمارباید سعی کند به مقداروزن مطلوب برسد و آن را حفظ کند . برای اندازه گیری روزانه وزن به یک ترازو نیاز است.

هر روز صبح بعد از ادرار و قبل ار خوردن غذا بیمار باید خود را بر روی ترازو وزن کند و در یک دفتر یادداشت کند ودر ملاقات پزشک با خود همراه داشته باشد .اگر ظرف ۲ روز ۱ کیلوگرم یا در یک هفته ۵/۲ کیلو گرم اضافه وزن پیداکرد با پزشک خود تماس بگیرد.این اضافه وزن مربوط به افزایش مایع است که با مصرف دارو های مدر(ادرار آور) و مصرف کم آب کاهش می یابدو ربطی به رژیم غذایی ندارد.

کارشناس تغذیه یا رژیم نویس می تواند کمک کند تا یک برنامه غذائی تهیه شودکه متناسب با مقدار انرژی لازم و مورد نیاز برای وزن واندازه بدن بیماراباشد.

ب- تغییر در شیوه زندگی –ترک مصرف دخانیات

مصرف دخانیات سبب ضربان قلب نامنظم ( غیر طبیعی) ، حمله قلبی ، بیماری قلبی و عفونت ریه میشود .اگربیمار دخانیات مصرف می کند باید آن را ترک کند.

ج- تغییر در شیوه زندگی – فعالیت بدنی وورزش

در نارسائی قلبی عضلات خصوصا در پاها بعلت کاهش جریان خون و نیز کاهش فعالیت ،ضعیف می شوند. یک برنامه ورزشی یا تمرینی سازماندهی شده بطور مشخصی ظرفیت فعالیت و تمرین بیمار را افزایش می دهد. بیمار باید فعالیت بدنی خود را افزایش دهد

به کمک برنامه های بازتوانی قلب ( توانبخشی قلب)،میزان خطر بیماری مشخص می شود و بر مبنای آن برای بیماربرنامه ریزی می گردد.هم چنین در بازتواتی قلبی، کارکنان بهداشتی به بیمار کمک می کنند تحت نظارت آنها مطالبی درباره نارسائی قلبی، تغییرات شیوه زندگی و  دستور العملهای مناسب فعالیت بدنی یاد بگیرند .

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

فشار خون

تعریف فشارخون

خون بعلت داشتن نیرو ( فشار ) در شریانهای اعضاء بدن جاری می شود و مواد غذایی و اکسیژن را به قسمتهای مختلف بدن میرساند و هم چنین مواد زاید را از بافتها دور می کند . این نیروکه توسط ضربان قلب ودر اثر برخورد خون به جدار شریان بوجود می آید  فشار خون نامیده می شود . فشار خون در دو سطح اندازه گیری میشود ، یکی در زمانی که قلب منقبض می شود و خون وارد سرخرگ ها می شودودر این حالت فشار خون به حداکثرمقدارخود میرسد که به آن فشار حداکثر یا سیستول یا ماکزیمم می گویند ، و دیگری در زمانیکه قلب در حالت استراحت است و در اینحالت فشار خون به حداقل مقدارخود میرسد که به آن فشار حداقل یا دیاستول یا می نیمم می گویند.واحد اندازه گیری فشارخون میلی متر جیوه است. متوسط فشارخون ماکزیمم در حدطبیعی120 میلیمتر جیوه و متوسط فشار می نیمم در حدطبیعی80 میلیمتر جیوه است . این دو سطح فشار خون به صورت یک کسر مانند ۸۰/۱۲۰ نشان داده می شودکه عدد فشارخون ماکزیمم در بالای کسر و عدد فشارخون می نیمم در پایین کسر قرار می گیرد.

فشارخون طبیعی در کودکان ۶ تا ۱۸ سال کمتر از  ۸۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه است و بالتر از آن باید توسط پزشک مورد بررسی قرار گیرد.

تقسیم بندی فشارخون

فشار خون طبیعی برای افراد بالغ کمتر از ۹۰/ ۱۴۰ میلیمتر جیوه است. یعنی هم فشار ماکزیمم باید کمتر از ۱۴۰ میلی متر جیوه باشدو هم فشار می نیمم باید کمتر از ۹۰ میلی متر جیوه باشد.

اگر فشار خون ماکزیمم ۱۴۰ میلی متر جیوه و بیشترویا فشارخون می نیمم ۹۰ میلیمتر جیوه و بیشتر باشد، بعنوان فشار خون بالا محسوب می شود.درمواردی که فشارخون ماکزیمم دریک گروه و فشارخون می نیمم درگروه دیگر قرار می گیرد،فشارخون رادرگروه بالاتر دسته بندی می کنیم.به عنوان مثال اگر فشارخون ماکزیمم ۱۴۵ میلی متر جیوه و می نیمم ۸۶ میلی متر جیوه باشد، فشارخون رادر گروه فشارخون بالا قرار می دهیم.البته فشار خون باید در چند نوبت و در چند موقعیت اندازه گیری شود و سپس بر اساس میانگین اعداد بدست آمده قضاوت گردد .

انواع فشار خون بالا

علت ۹۰ الی95درصد فشار خون بالادر افراد مبتلا ناشناخته است که به این نوع فشار خون بالای اولیه گفته می شود . اگر علت فشار خون بالا شناخته شده باشد ، مثلا به علت بیماریهای کلیه ، بیمــــاری غده فوق کلیوی یا مصرف قرصهای ضد بــارداری و …..باشد آنرا فشار خون بالای ثانویه می نامند. این نوع حدود ۵ الی10درصد بیماران مبتلا به فشارخون بالا را شامل می شود.

عوامل خطرزمینه ساز(مستعد کننده) ایجاد فشار خون بالا

همانطور که ذکر شد بیماری فشار خون بالای اولیه علت مشخصی ندارد ولی عوامل زیر احتمال ابتلاء به این بیماری را افزایش می دهند :

۱-ارث : در برخی خانواده ها استعداد ابتلاء به بیماری فشار خون بالا وجود دارد . یعنی اگر والدین ، خواهر و یا برادر مبتلا به فشار خون بالا باشند، احتمال ابتلاء به فشار خون بالا در فرد زیاد است .

۲-جنس : شیوع فشار خون بالا در مردان جوان و میانسال بیشتر از زنان جوان و میانسال ( تا ۵۰ سال )است اما در سنین بالاتر این اختلاف کم می شود .

۳-سن : با افزایش سن شیوع فشار خون بالا نیز افزایش می یابد .

۴- افزایش چربی خون

۵-مصرف سیگار و سایر دخانیات

چربی خون بالا و مصرف دخانیات اگر چه بطور مستقیم موجب افزایش فشار خون نمی شوند   اما در دراز مدت بعلت ایجاد بیماری تصلب شرائین (سختی جدار رگها) باعث تشدید فشار خون بالا می گردند .

۶- چاقی : احتمال ابتلا به بیماری فشار خون بالا در افرادیکه چاق هستند بیشتر است.

۷- بیماری قند ( دیابت ) : در صورتی که مقدار قند موجود در خون بالاتر از حد طبیعی باشد، فردمبتلا به بیماری دیابت است واز عوارض مهم آن  بیماری قلبی – عروقی، فشار خون بالا ،  اختلال بینایی و آسیب کلیه می باشد .

۸-کم تحرکی و نداشتن فعالیت جسمانی: کم تحرکی از راههای مختلف می تواند زمینه ساز فشار خون بالا باشد ، از جمله کم تحرکی می تواند منجر به چاقی شده و چاقی یک عامل خطر زمینه ساز فشار خون بالا است .

۹- حساسیت به نمک :دربعضی ازافراد مصرف زیاد نمک(کلرورسدیم) ‌همراه با افزایش فشارخون خواهد بود و کاهش مصرف نمک رژیم غذایی در تنظیم فشار خون تائیر زیادی دارد.

۱۰-فشارهای روحی و عصبی: اگرچه تحقیقاتی وجود دارد که تا“ثیرفشار های روحی و عصبی در افزایش فشارخون را نشان می دهد، اما شواهد مذکور برای تایید قطعی این رابطه کافی نیست.

• × توجه:افرادی که یکی از شرایط بالا را داشته باشند ، جزء افراد در معرض خطر ابتلاء به فشارخون بالا محسوب می شوند.

علائم بیماری فشار خون بالا

افرادیکه مبتلا به فشار خون بالای اولیه هستند،ممکن است سالها بدون علامت باشنـد و از بیماری خود اطلاعی نداشته باشند و زمانی متوجه علائمی مثل سردرد ، تاری و اختلال دید ، درد قفسه سینه ، سرگیجه و تنگی نفس به هنگام فعالیت می شوند که دچار عوارض فشار خون بالا شده اند.در واقع این علائم ،علائم عوارض فشارخون بالاست. لذاتنها راهی که میتوان به آن پی برد ، اندازه گیری فشار خون بوسیله دستگاه فشار سنج است .

عوارض بیماری فشار خون بالا

فشار خون بالا سبب آسیب به کلیه(نارسائی کلیه) ،چشم(اختلال بینائی) ، قلب(سکته قلبی) و مغز(سکته مغزی) می شودوبه همین دلیل  فشار خون بالا بیماری خطر ناکی به حساب می آید .

درمان بیماری فشار خون بالا

فشارخون بالای اولیه درمان قطعی ندارد و احتمال بهبودی کامل بسیارنادراست، امااگرفشارخون بالابه موقع تشخیص داده و درمان شود و بیمار بطور مرتب تحت مراقبت باشد، قابل کنترل است و می توان از  عوارض آن پیشگیری نمود.در فشارخون بالای ثانویه اگر علت و بیماری که سبب ایجاد فشارخون بالا شده است درمان شود،در اکثر موارد فشارخون به وضع طبیعی برمی گرددو بیمار بهبود می یابد.

شیوه های درمان فشار خون بالای اولیه عبارت است از :

درمان غیر دارویی :مراقبت های غیر داروئی شامل تغییر شیوه های زندگی است. اگرچاقی وجود دارد می توان با انتخاب رژیم غذایی وفعالیت بدنی مناسب وزن را کاهش داد . با کاهش وزن، فشارخون نیز به مقدار قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.محدودیت مصرف نمک ،فشارخون را تا حدودی پائین می آورد ، بنا بر این باید از خوردن غذاهای شور پرهیز نمود . ترک سیگار و ورزش منظم روزانه در کنتـــرل فشار خون بالا موثر است .

درمان دارویی : در بعضی از بیماران با وجود رعایت درمان غیر دارویی فشار خون تا حد مطلوب کاهش نمی یابد و لازم است برای تنظیم فشار خون بالا از دارونیز استفاده شود.دارو توسط پزشک تجویز می شود.داروها ممکن است عوارضی مثل سرگیجــــه ،خواب آلودگی ، تنگی نفس شدید ، طپش قلب ، تهوع ، استفراغ و حساسیت ایجاد کنندکه باید در سیر درمان بیمار به آنها توجه داشت و در صورت مشاهده عوارض نامبرده ،بیمار را به موقع به پزشک ارجاع داد تا مقدار دارو را کاهش دهد و یا در صورت لزوم مصرف داروی مورد نظر را قطع کند و داروی جدیدی تجویز کند .

• توجه داشته باشید که :

۱-عوارض جانبی داروها به معنی عوارضی است که فقط ناشی از مصرف داروست و باید  اولا“ فرد قبلا “ این علائم را نداشته باشد و ثانیا“ عوارض آن بیش از یکبار ظاهر شود .

۲-مصرف دارو طبق نظر پزشک به مدت طولانی برای بیماران ضروری است .

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

نکات مورد توجه در اندازه گیری فشار خون

برای اندازه گیری فشار خون از دستگاهی بنام فشار سنج و گوشی استفاده می شود که فشارسنج فنری (عقربه ای)یا جیوه ا ی است . برای سهولت حمل و نقل و سهولت کار بیشتر از نوع فنری استفاده می شود . فشار سنج از یک بازو بند ، یک پمپ و یک ستون درجه بندی شده که جیوه در آن حرکت می کند و یا در نوع فنری صفحه مدرج که با فنر کار می کند تشکیل شده است .

نیم ساعت قبل از اندازه گیری فشار خون شخص باید از مصرف چای وغذا، سیگار کشیدن و فعالیت خودداری کرده و در صورتیکه مثانه وی پر باشد باید آن را خالی نماید. شخص باید ۵ دقیقه قبل از اندازه گیری فشار خون استراحت کامل نماید و بدون اضطراب ، هیجان و درد باشد . محل اندازه گیری فشار خون باید به حد کافی آرام و دارای هوای مطلوب باشد .

بــرای اندازه گرفتن فشار خون ،فرد را روی تخت معاینه بخوابانید یا روی صندلی بنشانید  .  بـــازوی راست  باید کاملا“ لخت باشد(معمولا“ از دست راست فشارخون را اندازه می گیرند) بنابر این  آستین لباس را تا بالای بازو  بالا بزنید و اگر نمی توان آستین را بالا زد یا لباس فرد را درآورد بهتر است در صورتی که لباس نازک باشد زیر بازوبند بماند ، تا اینکه لباس را طوری بالا بزنیم که بازو را تحت فشار قرار دهد . دست راست فرد را روی میز قرار دهید و به هیچ وجه نباید بازوی بیمار آویزان باشد. اگر فرد روی تخت خوابیده است دست وی باید کنار بدن قرار گیرد.  سپس فشار خون او را به ترتیب زیر اندازه بگیرید :

دستگاه فشار سنج را نزدیک بازویی که می خواهید فشار خون را اندازه بگیرید قرار دهید . فاصله گیرنده فشار خون با دستگاه نباید بیش از یک متر باشد . بازو بند را دو تا سه انگشت بالای آرنج به بازو بسته و وسط کیسه لاستیکی داخل بازو بند را حتما“ روی سرخرگ بازویی قراردهید و از بیمار بخواهید با دست چپ خود صفحه گوشی را در همان محل نگه دارد اما بر آن فشار نیاورد. اگر هوایی درون کیسه لاستیکی بازو بند باشد بوسیله پیچ تنظیم هوای دستگاه، این هوا را تخلیه کنید . سپس نبض مچ دست راست(دستی که فشارآن را اندازه می گیرید) فرد را با یک دست حس کرده و نگهادارید و با فشارهای متوالی که با دست دیگر به پمپ وارد می کنید کیسه لاستیکی درون بازوبند را آنقدر باد کنید تا حدی که دیگر نبض احساس نگردد و سپس پمپ کردن را به اندازه ۳۰ میلی متر جیوه بعد از قطع نبض ادامه دهید . به صفحه مدرج دستگاه نگاه کرده و به آرامی با پیچاندن پیچ تنظیم هوای دستگاه، هوا را از کیسه لاستیکی خارج کنید بطوری که جیوه در لوله مدرج فشار سنج ( در دستگاه جیوه ا ی ) یا عقربه ( در دستگاه عقربه ا ی ) بطور آهسته پایین بیاید ، اولین صدای نبض که با گوشی به گوش می رسد فشار خون ماکزیمم(حداکثر) است ، عدد آن را بخاطر بسپارید ، دیگر پیچ دستگاه را دست نزنید  احســـاس می کنید که بعد از چند لحظه صدا قطع می شود و دیگر شنیده نمی شود ، در همین موقع به صفحه مدرج دستگاه نگاه نموده و درجه را ببینید این عدد فشار خون می نیمم ( حداقل ) را نشان می دهد . گاهی قطع صدا در بعضی از افراد بطور کامل وجود نداشته در اینگونه موارد از تغییر و کاهش صدا فشار خون حداقل را تخمین می زنند . توجه کنید در ابتدای اندازه گیری پیچ دستگاه را به هیچ وجه یکباره باز نکنید فقط در صورتیکه صدایی شنیده نشد ، هوای داخل بازوبند را تماما“ خالی کرده و بعد از ۱۵ ثانیه دوباره پمپ کنید .

بعد از اتمام اندازه گیری فشار خون ، بازوبند را باز نموده و مقدارفشار خون خوانده شده را در اولین فرصت یادداشت نمائید .

• توجه :در افراد سالم تفاوت عمده ا ی بین فشار خون در حالت خوابیده ( طاق باز ) ، نشسته و ایستاده وجود ندارد ، ولی در افرادی که داروی پایین آورنده فشار خون مصــرف می کنند چون اختلاف قابل توجهی در فشارخون خوابیده ،نشسته و ایستاده ایجاد می شود،لذامی بایست فشار خون را در حالت خوابیده ویا ایستاده اندازه گیری کرد.

بطور طبیعی بین فشارخون دست راست و چپ  ۱۰ تا ۲۰ میلی متر جیوه اختلاف وجود دارد(معمولا“ دست راست فشارخون بالاتری دارد) اما اختلاف بیشتر از این مقدار، غیر طبیعی است.

چاقی

تعریف چاقی

به تجمع غیر طبیعی چربی در بدن چاقی گفته می شود. زمانی که دریافت انرژی از مصرف یا سوخت انرژی در بدن تجاوز کند ،بدن انرژی اضافه را در سلولهای چربی که در بافت چربی وجود دارند،ذخیره می کند.این سلو ل ها ی چربی به عنوان ذحیره انرژی عمل می کنندو بسته به این که فرد چگونه این انرژی را مصرف می کند،بزرگ می شوند یا کوچک می شوند.اگر فرد بین دریافت و مصرف انرژی توسط عادات خوردن و ورزش منظم تعادل برقرار نکند،چربی ساخته می شودو فرد دچار اضافه وزن می شود.

افراد چاق از نظرمقدارو نحوه توزیع چربی در بدن متفاوت هستند . خطراتی که با چاقی همراه هستند و نوع بیماری هایی که ازچاقی ناشی می شوند، تحت تاثیرنحوه توزیع چربی در بدن هستند. زمانی که قسمت عمده چربی در شکم تجمع می یابد خطر عوارض چاقی ،بالاخص بیماری قلبی عروقی بیشتر است.

در برخی ازخانواده هااحتمال ابتلا به چاقی بیش از سایر خانواده هاست.در واقع زمینه ژنتیکی فرد را مستعد می کند تا در صورت دریافت بیش از حد انرژی یا فعالیت ناکافی ،دچار اضافه وزن شود.

عوامل مؤثربرچاقی

• عوامل ژنتیکی و عوامل محیطی در تعیین وزن افراد نقش دارند اما میتوان با یک سری اقدامات بموقع وساده احتمال بروز چاقی را کاهش داد.

عادات غذایی نامناسب،مصرف بعضی از داروها،کم تحرکی و بعضی ازبیماری هاازعوامل مؤثر در افزایش وزن هستند.

عوامل ژنتیکی:در خانواده هایی که افراد چاق دارند احتمال بروز چاقی در سایر افراد خانواده بیشتر است.

عوامل محیطی:

الف-عادات غذایی نامناسب مثل مصرف بی رویه غذاهای چرب و شیرین

ب-کم تحرکی

پ-بعضی از بیماری ها مثل کم کاری تیروئید

ت-مصرف بعضی از داروها

ارزیابی و برآورد خطراضافه وزن و چاقی

نمایه توده بدنی (BMI): تعیین نمایه توده بدنی ساده ترین و رایج ترین راه تعیین اضافه وزن وچاقی است که می تواند شیوع چاقی درجامعه وخطرات همراه و مرتبط باچاقی مانند بیماری قلبی عروقی ،فشارخون بالا،دیابت را تعیین کند. نمایه توده بدنی یک شاخص ساده نسبت وزن به ازای قد بدون توجه به جنس است و ارتباط قوی با میزان چربی بدن دارد. نمایه توده بدنی براساس تقسیم وزن بدن بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد برحسب متر محاسبه می شود( m²  /kg ). مثلا” اگر فردی دارای قد ۱۸۰ سانتیمتر و وزن ۸۵ کیلوگرم باشد،نمایه توده بدنی او(m²  /kg ) ۲۳/۲۶ می شود. ۲۳/۲۶ =۸/۱×۸/۱/۸۵ .برأى ساده کردن محاسبات ، جدول و یا نموداری تهیه شده است که پس ازاندازه گیری وزن و قد ، با استفاده از آن می توان براحتی نمایه توده بدنی فرد را تعیین نمود. در مجموع هر چه مقدار نمایه توده بدنی بیشتر باشد،خطری که به افزایش وزن مربوط می شود ،بیشتر است.اگر نمایه توده بدنی بالا باشدوبالاخص اگر سایر عوامل خطر مرتبط با اضافه وزن وچاقی نیز وجود داشته باشد، کم کردن وزن بسیار سودمنداست.البته باید توجه داشت که در سالمندان(افراد ۶۰ سال و بیشتر) افزایش  BMI   تا حدودی می تواند به دلیل کوتاه شدن قد ناشی از پوکی استخوان باشد.

نمایه توده بدنی ( m²  /kg )۲۵ و بالاتردربزرگسالان را اضافه وزن می نامند.از این نقطه خطر بیماری های همراه و مرتبط با چاقی با افزایش وزن زیاد می شود.

نمایه توده بدنی ۳۰ و بالاترراچاقی می نامند.نمایه توده بدنی9/۳۴-۳۰  به چاقی درجه یک،۹/۳۹-۳۵  به چاقی درجه ۲ و ۴۰ و بالاتر به چاقی درجه ۳ تقسیم بندی می شود.

اندازه دور کمر: یکی دیگر از راه های ارزیابی خطربروز بیماری های ناشی از چاقی ،اندازه گیری دور کمراست.اندازه دور کمربیش از ۸۸ سانتیمتر در زنان و بیش از ۱۰۲ سانتیمتر در مردان تجمع چربی شکمی زیاد محسوب می گردد .

عوامل خطر یا بیماری های همراه با چاقی

بعضی از بیماری ها یا عوامل خطر همراه با چاقی ،سلامت بیماران چاق را در معرض خطر جدی قرار می دهند.توجه به درمان ومراقبت این افراد ضروری است.

این بیماری ها شامل بیماری عروق کرونر قلب ،سایر بیماری هایی که ایجاد تصلب شرایین می کنند،دیابت نوع ۲ و وقفه تنفسی در خواب، اختلالات زنانگی مثل قطع قاعدگی وخونریزی ، مشکلات استخوانی مفصلی،سنگ کیسه صفرا و عوارض آن ها واسترس هستند.

عوامل خطرآفرین شامل مصرف دخانیات،فشارخون بالا، اختلال چربی خون،اختلال گلوگز ناشتا ، سابقه خانوادگی بیماری عروق کرونر زودرس(سکته قلبی  یا مرگ ناگهانی در مردان درجه یک خانواده در سن ۵۵ سالگی یا قبل از آن،یا درزنان درجه یک خانواده درسن ۶۵ سالگی یا قبل از آن )،مردان ۴۵ سال و بیشتر یا زنان ۵۵ سال و بیشتر (یا بعد از یائسگی ) ،کم تحرکی، تری گلیسیرید خون بالا هستند.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

تاثیر اضافه وزن و چاقی برسلامتی

عواقب بهداشتی اضافه وزن و چاقی بسیارمتفاوت است و از افزایش خطر مرگ زودرس تا ناتوانی های ناشی از بیماری را شامل می شود.هر چه مدت ابتلا به چاقی بیشتر باشد ،خطر بیشتر است.چاقی یکی از عوامل خطر مهم برای بیماری های غیر واگیر مانند دیابت،قلب و عروق و سرطان است .چاقی خود نیز یک بیماری مزمن است که با افزایش آن خطر مرگ نیز افزایش می یابد. چاقی در کودکی و نوجوانی زمینه ابتلاء به چاقی در بزرگسالی را افزایش می دهد.

فواید کاهش وزن در افراد مبتلا به اضافه وزن و چاقی

کاهش وزن قند خون ،فشارخون و چربی خون رادر سطح مطلوب کنترل می کند. کاهش وزن در حد متوسط سبب بهبودی عملکرد ریه هاو تنگی نفس می شود ،تعدادوقوع وقفه تتنفسی در خواب را کم می کند، کیفیت خواب را بهبود می دهد،خواب آلودگی در طول روز،درد استخوانی مفصلی و نیز درد کمر را کم می کند.البته حفظ وزن کاهش یافته در بهبودی مؤثراست.پیروی از رژیم های غذایی نامناسب برای کاهش وزن سبب کمبود بعضی از مواد مغذی و بروز برخی بیماری ها(مانند اختلال گوارشی) در فرد می شو.کاهش و افزایش وزن مکرر  اثرات منفی بر سلامتی دارد وموفقیت در برنامه های کاهش وزن را مشکل می سازد.

هدف از کاهش وزن و مراقبت آن شامل کاهش وزن،حفظ وزن کاهش یافته به مدت طولانی وپیشگیری از اضافه وزن بیشتر است.

درمان اضافه وزن وچاقی

درمان یک فرد دارای اضافه وزن و چاقی شامل دومرحله است:ارزیابی و مراقبت .

ارزیابی شامل تعیین درجه چاقی و وضعیت کلی سلامتی است. مراقبت نه تنها شامل کاهش و حفظ وزن بدن است بلکه شامل انجام اقدامات لازم برای کنترل سایر عوامل خطرآفرین او بیماری ها ست.چاقی یک بیماری مزمن است و بیمار و کارکنان بهداشتی باید بدانند که درمان نیاز به تلاش دراز مدت در طول زندگی دارد.

انواع مختلف درمان های مؤثر برای کنترل وزن وجود دارد،که شامل درمان با رژیم غذایی،فعالیت بدنی ،درمان رفتاری(تغیر شیوه زندگی)،درمان دارویی،درمان ترکیبی و جراحی است.

رژیم غذایی

رژیم غذایی یعنی تنظیم یک برنامه غذایی مناسب بر اساس شرایط فرد(از نظر سن،جنس،فعالیت بدنی،سلامتی،عادات غذایی،….) برای دست یابی به سلامتی

-یکی از راه های مهم برای اصلاح رژیم غذایی، آموزش افراد در مورد اصول تغذیه مناسب،گروه های غذایی،عادات غذایی مناسب و تهیه و طبخ صحیح مواد غذایی است.

-در طی رژیم غذایی افراد باید از نظر پیروی صحیح از برنامه و توصیه های غذایی تحت مراقبت قرار گیرند.

 توصیه های غذایی برای کاهش وزن

-از مصرف غذا های پر انرژی حاوی مقادیر زیاد چربی وکربوهیدرات  اجتناب شود.

-حجم غذای مصرفی در هر وعده کاهش یابد.

-آب به مقدار کافی مصرف شود.

-رژیم غذایی بایدطوری برنامه ریزی شود که در ترکیبات آن مصرف چربی و نمک در حدی باشد که سایر عوامل خطرزای بیماری قلبی عروقی (مانند فشارخون بالا ،کلسترول خون بالا….)را کاهش دهدواصلاح کند.

-بعداز کاهش وزن حفظ آن مهم است. برای حفظ وزن ،هر فرد بایددر روز به تعادل مقدار انرژی که دریافت می کند و مقدارانرژی که ازطریق فعالیت  می سوزاند توجه کند تا قادر به حفظ وزن مطلوب خود باشد.

-کاهش وزن نباید اولین هدف برأى سلامتی باشد. موفقیت درکاهش وزن را نباید براساس مقدار وزن ازدست داده ارزشیابی کرد بلکه باید بر اساس میزان بهبودی در عوامل خطرزای بیماری های مزمن همراه با چاقی یا نشانه های آن و پذیرش شیوه زندگی مناسب ، ارزشیابی کرد.

هدف از رژیم غذایی تنها کاهش وزن نیست بلکه یکی از اهداف مهم ،کنترل سایر عوامل خطرساز بیماری های  غیر واگیر همراه با چاقی است.

فعالیت بدنی

کاهش فعالیت روزانه در افزایش وزن دخالت دارد.فعالیت بدنی بصورت مستقیم و غیر مستقیم بر سلامت تاثیر دارد.افزایش فعالیت بدنی با افزایش مصرف وسوخت انرژی درکاهش وحفظ وزن مؤثر است. انجام فعالیت بدنی همراه با رژیم غذایی نسبت به یک رژیم غذایی بدون فعالیت بدنی بیشتر در کاهش خطر بیماری قلبی عروقی مؤثر است.فعالیت بدنی حجم چربی بدن را کم می کند و از کاهش توده عضلانی که غالبا”در طی کاهش وزن رخ می دهد،جلوگیری می کند.

-فعالیت بدنی مناسب فعالیت بدنی با شدت متوسط است که به مدت ۳۰ الی ۶۰ دقیقه در روز و در بیشتر روزهای هفته یا ترجیحا” تمام روز ها انجام گیرد .به عنوان مثال پیاده روی تند،دویدن آرام،دوچرخه سواری و شنا بر اساس شرایط جسمانی فرد از ورزشهای مناسب و تاثیر گذار برآمادگی قلب و ریه در این مورد هستند.

-فعالیت بدنی یک عامل کلیدی برای حفظ وزن کاهش یافته است.

رفتار درمانی

این نوع درمان شامل تغییر رفتار هایی است که در کاهش وزن مؤثر هستند ازجمله تغییر درالگوهای رژیم غذایی و فعالیت بدنی و رفتار هایی است که درکاهش وزن مؤثر هستند. اصلاح عادات غذایی و میزان فعالیت بدنی به منظور کاهش و کنترل وزن  نیاز به زمان دارد.

درمان داروئی

درمان دارویی در صورت نیاز باید تحت نظر پزشک تجویز شود.

بیماران تحت درمان باید بطور منظم برای تعیین تاثیر داروو تداوم درمان ،تحت پایش و مراقبت قرار گیرند.

جراحی

زمانی که راه های اولیه درمان چاقی شامل اصلاح رژیم غذایی،افزایش فعالیت بدنی و یا دارو درمانی مؤثر نباشند،جراحی به عنوان  یکی از راه های درمان چاقی توصیه می شود.در این روش جراحی بر روی معده یا روده به منظور کاهش حجم غذای دریافتی انجام می شود.باید توجه داشت حتی در صورت انجام عمل جراحی پیروی از رژیم غذایی مناسب و افزایش فعالیت بدنی ضروری است.

پیشنهاد های کلی درمان اضافه وزن در کسانی که تحت رژیم غذایی هستند

هدف از کاهش وزن رسیدن به وزن مطلوب برای حفظ سلامتی است.در برخی موارد دربرنامه کاهش وزن در افراد چاق به ویژه کسانی که وزن بسیار زیادی دارند ، شکست رخ می دهداما این مسئله نباید موجب نا امیدی و نگرانی این افراد از ادامه برنامه شود.

هشدار در مورد رژیم های غذایی خیلی سخت

پیروی از رژیم های غذایی خیلی سخت عوارض نامطلوب بر سلامت فرد می گذارند و اغلب باعث پر خوری در مراحل بعد از قطع رژیم غذایی می شوندکه خود باعث افزایش مجدد وزن می گردد.کاهش وزن اولیه که در اثر پیروی از رژیم های سخت اتفاق می افتد بیشتر به علت دفع مایعات بدن است.ازعوارض جانبی نامطلوب این گونه رژیم ها می توان از تهوع،عدم تحمل سرما،ریزش مو،سنگ کیسه صفراو نامنظمی قاعدگی نام برد.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

اضافه وزن و چاقی در کودکان و نوجوانان

علاوه بر سایرمزایای شیردهی ، هم شروع و هم مدت شیردهی خطر اضافه وزن و چاقی را در سال های بعد در کودک افزایش می دهد.حداقل ۶ ماه شیردهی توصیه می شود.در کودکان نوپا اوایل دوران کودکی زمان رشد سریع و تکامل است.اگر پیشگیری از چاقی از دوران کودکی آغاز شود می توان جلوی تغییرات سوخت و سازی و فیزیولوژی بدن را گرفت. تعیین خطر اضافه وزن قبل از نوجوانی می تواند تغییر عادات مضر را تسهیل کند.درمان اضافه وزن در واقع باید قبل از ۲ سالگی شروع شود اما به علت رشد و تکامل سریع که در این سال ها رخ می دهد نمی توان بر کاهش وزن تاکید کرد.

با توجه به اینکه در کودکان یا نوجوانان هنوزقد در حال افزایش و ترکیب بدن درحال تغییر است وسن شروع بلوغ نیز متفاوت است،طبقه بندی چاقی با سایر گروههای سنی اختلاف دارد.

درگروه سنی ۱۸-۲ سال طبقه بندی وزن براساس مقدار نمایه توده بدنی مخصوص کودکان و نوجوانان صورت می گیرد.(پیوست شماره ….)

در کودکان سنین قبل از مدرسه افزایش وزن ۱ کیلوگرم به ازای ۲ سانتیمتر افزایش قد یک افزایش منطقی است و از ۳ سالگی تا ۹ سالگی کاربرد دارد. افزایش بیش از این مقدار نیاز به توجه و مراقبت از افزایش وزن دارد.در مان مشابه درمان در بزرگسالان و شامل رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی است اما در کودکان باید سن ،شدت چاقی و وجود سایر عوامل خطرآفرین در کودک را نیز مد نظر قرار داد.نقش وا لدین و مربیان کودکان در حمایت از برنامه های کاهش وزن و یا جلوگیری از افزایش وزن بسیار مهم است.

ارزیابی اضافه وزن و چاقی در کودکان و نوجوانان

ارزیابی اضافه وزن و چاقی در کودکان و نوجوانان بر حسب صدک های نمایه توده بدنی و با توجه به سن انجام می گیرد.

– کودکانی که نمایه توده بدنی کمتر از ۸۵%   دارند دارای وزن طبیعی به ازای قد خود هستند .دراین افراد باید وزن حفظ شود چون با افزایش قد مقدار نمایه توده بدنی مطلوب تر می گردد. این افراد هر سال باید از نظر قد و وزن و نمایه توده بدنی بررسی شوند.

– کودکانی که نمایه توده بدنی ۸۵%  تا ۹۵%  دارند در معرض خطر اضافه وزن هستند . در این افراد باید همین مقدار نمایه توده بدنی با افزایش سن حفظ شود چون با افزایش سن مقدار نمایه توده بدنی مطلوب تر می گردد و باید به کمتر از ۸۵% برسد.

دراین افراد باید کاهش وزن تدریجی انجام گیرد.

– افرادی که نمایه توده بدنی ۹۵%  و بیشتر دارند دارای اضافه وزن هستند . درکودکان جوانتر باید همین مقدار نمایه توده بدنی با افزایش سن حفظ شود . در نوجوانان باید کاهش وزن تدریجی تا رسیدن به نمایه توده بدنی کمتر از ۸۵% انجام گیرد.

– افرادی که نمایه توده بدنی ۹۵%  و بیشتر همراه با سایر عوامل خطر آفرین دارند باید کاهش وزن ۱ تا ۲ کیلو در ماه برای کاهش نمایه توده بدنی انجام گیرد و درمان سایر عوامل خطر آفرین انجام شود .

– افرادی که نمایه توده بدنی ۳۰ و بیشتر همراه با سایر عوامل خطر آفرین دارند باید کاهش وزن ۱ تا ۲ کیلو در ماه برای کاهش نمایه توده بدنی انجام گیردو درمان سایر عوامل خطر آفرین انجام شود .

به چند دلیل در کودکان کاهش وزن تدریجی توصیه می شود:

۱- چون هدف کاهش وزن به مقدار لازم در مدت طولانی تری است، هم دستیابی به آن مقدار وزن راحت تر است وهم در کودکانی که اعتماد به نفس کمتری دارند سبب افزایش اعتماد به نفس می شود.

۲- کاهش وزن تدریجی مقدار انرژی مورد نیاز برای کودکانی که هنوز در حال رشد هسنتد را تامین می کند.

-در نوجوانان بزرگتر مشابه از نمودارنمایه توده بدنی افراد بزرگسال استفاده می شود و مقدار نمایه توده بدنی ۲۵ وبیشتر به عنوان اضافه وزن و یا چاقی مد نظر قرار می گیرد.گاهی کودکانی که از تناسب جسمی خوبی برخوردار هستند دارای نمایه توده بدنی بیشتری هستند که به علت افزایش بافت چربی در بدن آن ها نیست بلکه به علت افزایش توده عضلانی است و این افراد نیاز به کاهش وزن ندارند.

وجود سایر عوامل خطرآفرین و یا بیماری های ناشی از چاقی در تصمیم گیری برای کاهش وزن نقش مهمی دارند.

اصلاح رژیم غذایی اختصاصی بر حسب سن فرد پایه درمان است.اهداف اصلی رژیم غذایی ، در یافت انرژی مناسب و تغذیه مطلوب برای حفظ سلامتی و رشد طبیعی و کمک به کودک برای ایجاد و حفظ عادات غذایی و فعالیت بدنی مفید است.

نیازهای طبیعی کودکان ممکن است برای کودکان هم سن به علت اختلاف طبیعی در اندازه آن ها متفاوت باشد.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

هدف های تغییررفتاربرای کاهش وزن در کودکان و نوجوانان شامل موارد زیر است:

-افزایش مصرف میوه و سبزی بیش از ۵ بار در روز

– مصرف فیبرهای غذایی به مقدار کافی و محدودیت مصرف نمک و قند و شکر

– افزایش مصرف شیر و لببنبات بیش از ۳ بار در روز و افزایش مصرف لبنبات بدون چربی بعد از ۲ سالگی

-افزایش مصرف غلات بیش از ۶ بار در روز

-آماده کردن غذا در منزل و کاهش مصرف غذاهای بیرون از خانه ،برنامه ریزی برای تنقلات سالم ، ارائه غذاهای کم انرژی مثل میوه و سبزی

-افزایش فعالیت بدنی روزانه به ۱ ساعت در روز

-محدود کردن تماشای تلویزیون به کمتر از ۲ ساعت در روز

-درگیر کردن کودکان در برنامه ریزی وعده های غذایی،خرید مواد غذایی، آماده کردن غذا و انتخاب غذاهای سالمتر

-انجام فعالیت بدنی روزانه منظم (در حد عرق کردن که نشان می دهد شدت فعالیت مناسب است و تلاش کافی صورت گرفته است).این توصیه برای همه کودکان کاربرد دارد.

-کاهش تماشای تلویزیون و بازی های کامپیوتری به کمتر از ۲ ساعت در روز

-توصیه به ورزش و فعالیت بدنی که لذت بخش و مطابق با شرایط و شیوه زندگی خانواده باشد.فعالیت هایی مانند پیاده روی ،دوچرخه سواری،اسکیت، پیاده روی،طناب بازی،کوه پیمایی، وزنه برداری برای بهبود قدرت عضلانی و باغبانی را راحت ترمی نوان در زندگی روزانه انجام داد.

اغلب رژیم های غذایی برای کاهش وزن  بر مصرف متعادل ،متنوع و مقدار کافی طبق الگوی غذایی کلی مصرف تاکید دارد. مراقبت و درمان چاقی و اضافه وزن یک مراقبت دراز مدت است و بهتر است خود مراقبتی توسط کودکان و نوچوانان تشویق شود.

فعالیت بدنی

تعریف فعالیت بدنی

فعالیت بدنی به حرکت های بدنی یا فیزیکی گفته می شود که بوسیله عضلات اسکلتی ایجاد می شود و نیاز به مصرف انرژی دارد.ورزش نوعی فعالیت بدنی است که سازماندهی شده است وبا هدف دسترسی به تناسب بدنی به صورت منظم و مکرر انجام می شود.تناسب بدنی مجموعه ای از خصوصیات است که قابلیت و توانایی انجام فعالیت های بدنی لازم و مورد نیاز روزانه را با  قدرت ،هوشیاری ،نشاط و شادابی بدون مواجهه با خستگی بی مورد،به فردمی بخشد.تناسب بدنی معمولا” بر اساس تناسب قلبی –تنفسی،تناسب عضلانی وترکیب بدن محاسبه می گردد . بیشترین حد فواید قلبی عروقی با فعالیت بدنی با شدت متوسط و منظم حاصل می شود.

فعالیت بدنی برای بیمار مبتلا به نارسایی قلبی خوب است امانباید با شدت زیاد انجام دهد. پیاده روی از فعالیت های بسیار مناسب است.ورزش منظم عضلات را سالم نگه میدارد.باید بیاد داشت بیماراتن و افراد بالای ۴۰ سال باید قبل از شروع هر فعالیت مهمی با پزشک مشورت کنند حتی اگربا انجام آن دچار مشکلی نشوید.میزان مناسب فعالیت بدنی روزانه هر فرد که بطور معمول انجام می دهد باید توسط پزشک او برآورده شود.برای هر فرد باید متناسب با توانایی هایش و نیاز سلامتی او برنامه ورزشی تجویز نمود.

فعالیت بدنی منظم شامل حداقل ۴ تا ۶ بار ورزش با شدت متوسط (معادل حالتی که در راه رفتن سریع بدست می آید)در هفته و هر بار به مدت ۳۰ الی ۶۰ دقیقه است که این مدت  می تواند به دفعات حداقل ۱۰ دقیقه ای تقسیم شودو در ۳ الی ۶ نوبت درروزانجام شود.برنامه های ورزشی یا فعالیت بدنی باید شامل ورزش های هوازی ونیز ورزش های مقاومتی و قدرتی برای ارتقاء و تقویت سلامتی ساختمان اسکلتی –عضلانی باشند و ۲ تا ۳ بار در هفته گنجانده شوند.نرمش قبل و بعد از انجام فعالیت ورزشی به منظور گرم کردن و سرد کردن تدریجی بدن ضروری است.

فعالیت های هوازی یاورزش آئروبیک تمرینی است که توانائی عملکرد و تناسب قلبی عروقی را بهبود می بخشد .فعالیت های هوازی فعالیت های با شدت متوسط و مدت نسبتا” طولانی هستندکه گروه های عضلات بزرگ بدن را فعال می کنند و اجرای آن ها به حضور و مصرف اکسیژن توسط عضلات بدن وابسته است،زیرا انرژی مورد نیاز برای این نوع فعالیت ها ،عمدتا” از طریق سیستم هوازی تامین می شود. نمونه های فعالیت های هوازی شامل دویدن،طناب زدن ، پیاده روی تند، شنا ،دو آرام ودوچرخه سواری با سرعت کم و متوسط هستند.

شدت این گروه از فعالیت ها ی هوازی در حدی است که می توان آن ها را به مدت نسبتا” طولانی انجام دادودر عین حال سرعت ضربان قلب را به نحو بارزی افزایش می دهند.فعالیت های همگانی یا شیوه زندگی که شدت متوسطی دارند مثل پیاده روی بجای رانندگی یا استفاده از ماشین،بالارفتن از پله ها بجای آسانسورو یا مقداری از راه را تا محل کار پیاده رفتن اگرچه از نوع فعالیت های هوازی هستند ولی چون شدت آن ها کم است، ورزش های هوازی فعال تلقی نمی شوند.فعالیت های شدید تر مانند طناب زدن ،دویدن آهسته یا دوچرخه سواری از نوع هوازی فعال هستند و برای تناسب قلبی عروقی در افراد سالم بسیار مفیدتر هستند. اما توجه کنید که در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی نباید شدت فعالیت ها زیاد باشدوفعالیت هایی مثل پیاده روی تند، شنا ،دو آرام ودوچرخه سواری آرام مناسب این افراد هستند.

فعالیت های غیر هوازی فعالیت هایی هستند که با تمام سرعت در مدت کوتاه انجام می شوند(چند ثانیه تا حداکثر ۳ دقیقه)مانند انواع پرتاب ها( مثل دیسک ،نیزه ،وزنه)،پرشها،کشتی ووزنه برداری ،و به مصرف اکسیژن وابسته نیستند.این نوع فعالیت ها برای بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی خصوصا” نارسایی قلبی مناسب نیستند .

برای اینکه فعالیت بدنی و ورزش خطرایجاد نکند، بیماران باید نکات زیر را پیگیری کنند:

۱-بدانند چه نوع و چه مقدار ورزشی برای آنها خوب است .

۲-درسطح صاف پیاده روی کنند و از بالا رفتن از سر بالائی خودداری کنند.

۳- سعی کنند حداقل ۵ روز در هفته تمرین کنند.

۴-تمرین خود را بتدریج ازروزی ۱۰ دقیقه تا30 الی ۶۰  دقیقه در روز افزایش دهند . این کار ممکن است ۱۲-۸ هفته طول بکشد تا به آن مدت دست یابند .

۵-اگر به مقدار مناسب و درست فعالیت کنند، نباید آن ها را خسته کند.در هنگام فعالیت باید بتوانند بدون اینکه مشکل تنفسی داشته باشند،صحبت کنند.

۶-لباس و کفش مناسب بپوشند.از لباسهای سبک و جاذب عرق (نخی یا کتانی)که پوست بتواند براحتی تنفس کند استفاده کنند.در سرما ازچند لایه لباس نازک بجای یک لباس کلفت استفاده کنند.

۷-در هوای سرد کمتر از ۵ درجه و هوای گرم بالای ۳۰ درجه  یا در زمان  غذا خوردن از تمرین خودداری کنند.

۹-اگر پیاده روی جزء تمرین است : دورتا دور ساختمان یا دور جاده به شکل دایره پیاده روی کنند . پیاده روی در یک جهت مستقیم باعث میشود از نقطه ای که شروع کردند دور شوند. سعی کنید بطور مداوم قدم بزنند.

۱۰-از فعالیتهای خیلی زیاد پرهیز کنند. اشیاء سنگینی را که زود آن ها را خسته می کند، هل ندهند ، نکشند، بلند نکنند یا فشار ندهند .

۱۱-بهتر است فعالیت ورزشی خودرا در پارک ها ی نزدیک خانه و حتی المقدور در ساعات اولیه روز انجام دهند.

۱۲-در ساعات شلوغی خیابان ها نباید به فعالیت بدنی بپردازند.

۱۳-توصیه می شود مشخصات فردی شامل نام و نام خانوادگی و تلفن خودو یا یکی از آشنایان را در جیب خود قرار دهند تا در صورت بروزحادثه خاص، امکان تماس با نزدیکان آن ها فراهم شود.

علائم فعالیت بدنی نامناسب و خیلی سخت

– تنگی نفس زیاد

– طپش قلب

– سرگیجه و تهوع

– ناراحتی و دردسینه

– خستگی ( از پا افتادن) بعد از تمرین

اگردر حین فعالیت این نشانه ها رخ دهد ،فعالیت را قطع و استراحت کنند.در صورتیکه این نشانه ها بیش از ۲۰ دقیقه طول بکشد یا اگر بطور نامنظم رخ دهد با پزشک خود تماس بگیرند .

 *پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

تنظیم برنامه روزانه توسط بیماران قلبی عروقی

۱- اگر فعالیتهای روزانه خیلی خسته کننده است نیازبه ذخیره انرژی دارند. ممکن است نیاز باشد بعضی از فعالیتها را قطع کنند یا ازوسایل یا روشهایی استفاده کنندکه انجام آن انرژی کمتری نیاز داردو آن را ذخیره می کند.(مثل استفاده از جارو برقی، ماشین لباسشویی ..)

۲-بیماران هم روز خوب و هم روز بد خواهند داشت .سعی کنند این تغییرات را با تنظیم فعالیتها به حداقل برسانند.

۳-طوری برنامه ریزی نکنند که کارهای زیادی را دریک روز انجام دهند. زمان کافی در نظر بگیرند تا نیازی به عجله کردن نباشد.

۴-قبل و بعد از فعالیت ها استراحت کنند. وقتی احساس میکنند خیلی خسته هستند چند بار استراحت کوتاه موثر تر از استراحت طولانی است

۵- اگر در حین فعالیت خسته شدند ،توقف کنندو  استراحت کنند.

۶-بعد از غذا فورا” فعالیت انجام ندهند.

توانبخشی در بیماران بعد از حمله قلبی یا جراحی قلب

فعالیت های اولیه باید تحت نظارت انجام شود.در ابتدا توصیه می شود با مقدار کمی فعالیت مثل نشستن روی صندلی به مدت چند ساعت در روز شروع شودو سپس فعالیت سبک بصورت پیاده روی روزانه با سرعت آهسته و فاصله کم انجام شود و به تدریج در طول دو هفته تا ۱۰ دقیقه پیاده روی مداوم در هر روز، افزایش یابد. در اینمدت پیاده روی باید همراه با تمرینات و حرکات غیر مقاومتی (کششی و نرمشی)دست ها ، پاها و تنه انجام شود. اگر فعالیت برای چند روز قطع شود،باید با شدت کمتر از سر گرفته شود و بتدریج افزایش یابد. در فاصله ۲ تا ۶ هفته بعد از حادثه قلبی درصورت پایدار بودن وضعیت بیمار یک سری آزمایش از جمله آزمایش ورزش برای بیمار انجام می شودو یک برنامه ورزشی برای آماده سازی بیمار به اجراءدر می آید که شامل ورزش عضلات بزرگ است وحداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در هر جلسه و ۳ تا ۴ بار در هفته باید انجام شود.درحین فعالیت نباید مشکلی پیش آید،بیمارباید درصورت بروز درد یا احساس ناراحتی درسینه ،طپش قلب ،تهوع،احساس غش وتنگی نفس فعالیت خودرا قطع کند وبا پزشک خود مشورت نماید. در بیمارانی که کم خطر هستند می توان شدت فعالیت را بیشتر کرد.وقتی شدت فعالیت ورزشی برای بیمار بی ضرر بود هر هفته می توان به زمان فعالیت ۵ دقیقه اضافه کرد.بیمار به تدریج قادر می شود یک فعالیت مشخص را با توانایی و افزایش کمتر ضربان قلب انجام دهد.سپس می توان شدت فعالیت را تا حد ورزش های قدرتی مثل بلند کردن وزنه های مناسب افزایش داد.

بیمارانی که در منزل ناچار به استفاده از پله هستند باید قبل از مرخص شدن از بیمارستان در آن جا تمرین کنند.یعنی می توانند یک روز یک طبقه از پله هاپایین بروند و با آسانسور برگردند و روز بعد یک طبقه از پله هابالا بروند و پایین بیایند.این کار کمک می کند بیمار و خانواده اودر منزل کمتر مضطرب باشند.

توصیه هایی برای فعالیت بدنی در کودکان و نوجوانان

کودکان کمتر از ۲ سال:فراهم کردن محیط بازی امن ،جلوگیری از تماشای تلویزیون ،اجازه به بازی در محیط بیرون ازحانه تحت نظارت والدین مانند پیاده روی در پارک

۱۲-۱۰ سال:بازی با خانواده و دوستان، انجام فعالیت هایی که مهارت بیشتری نیاز دارند مانند فوتبال،بسکتبال

کودکان ۶-۴ سال :توصیه به بازی های آزاد و فعالیت هایی مثل شنا،دویدن،پیاده روی با والدین

نوجوانان:این گروه بیشتر به تناسب جسمی خود توجه دارند ،پیاده روی ،دوچرخه سواری، کاردر خانه ،ورزش های رقابتی و غیر رقابتی از ورزش های مناسب است.

بطور کلی توصیه می شود افراد بزرگسال درروزمعادل ۱۰۰۰۰ قدم (۱۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ قدم در روز برای دختران و ۱۳۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ قدم در روز برای پسران ) فعالیت کنند تا به سطح مطلوب فعالیت و شیوه زندگی سالم برسند.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

اختلال چربی خون

اختلال چربی های خون یعنی بالا بودن کلسترول بد،بالابودن تری گلیسیرید و پایین بودن کلسترول خوب

انواع چربی خون

چندنوع چربی در خون وجود داردکه سه نوع آن ها از همه مهمتر است:

۱-کلسترول یک ماده مومی سبک وچربی مانندی است که بطور طبیعی در بدن ساخته می شود و در تمامی سلول های بدن یافت می شود. بدن برای ساختن هورمون ها ،دیواره سلولی ،بافت های ضروری ، ویتامین ها وسایر مواد شیمیایی حیاتی از آن ها استفاده می کند.کلسترول خون از دوراه بوجود می آید.این ماده اکثرا” در کبد ساخته می شود، همچنین از طریق مصرف مواد غذایی حیوانی نیز وارد بدن می شود.بدن تمامی کلسترول مود نیاز خود را می سازدو لازم نیست از طریق غذا بدست آید.

اگر کلسترول بیش از حد در بدن ساخته شود یا میزان آن در غذا زیاد باشد در نتیجه مقدار این ماده در خون زیاد می شود. کلسترول بوسیله گردش خون از سلول های بدن عبور می نماید.کلسترول و سایر چربی ها نمی توانند در خون حل گردند،بدین جهت برای انتقال به سلول ها نیاز به حمل کننده های خاصی (به آن ها لیپوپروتئین می گویند )دارند که انواع گوناگونی دارند ولی دونوع آن ها از بقیه بیشتر مد نظر هستند. یک نوع آن کلسترول بد یاLDL و یک نوع کلسترول خوب یا  HDL  نامیده می شود.کلسترول بد همراه مواد دیگر در خون به تدریج برروی دیواره عروق تغذیه کننده قلب رسوب می کند و یک ساختمان مومی شکل به نام پلاک تشکیل می دهد، اما کلسترول خوب مانع رسوب کلسترول در دیواره رگ می شودو بیشتر تمایل دارد که کلسترول را از شریان ها و سیستم گردش خون به کبد برگرداند تا از بدن دفع گردد.ضمن اینکه پزشکان معتقد هستند این نوع کلسترول خوب همچنین می تواند کلسترول اضافی را از پلاک های عروق مبتلا به تصلب یا سختی شرایین نیزبرداشته وبه کبد منتقل کند و رشد پلاک ها را به تاخیر اندازد.

هنگامی که مقدارکلسترول در خون زیاد باشد موجب تصلب سرخرگ ها و کاهش جریان خون می شود .این مسئله باعث می شود فشارخون افزایش یابد،سکته قلبی و یا مغزی رخ دهد.

اهمیت کلسترول

میزان کلسترول بالا در خون رابطه زیادی با احتمال ابتلا به بیماری قلبی دارد.هرچه میزان کلسترول خون بیشتر باشد خطر ابتلا به بیماری قلبی یا دچار شدن به حمله قلبی بیشتر است.

۲-تری گلیسیرید شکل دیگری از چربی موجود در خون است که می تواند خطر بیماری قلبی عروقی را افزایش دهد.تری گلیسیرید ها در کبد و بافت چربی تشکیل می شوند.افزایش تری گلیسیرید ها اغلب همراه با افزایش کلسترول بد است.

۳-اسید چرب ترانس نوع دیگری از چربی غذایی است که می تواند مقدارکلسترول در خون را بالا ببرد.

کلسترول غذایی

در مواد غذایی روزانه سه نوع چربی وجود دارد:چربی های اشباع شده ، چربی های اشباع نشده و کلسترول که دو نوع اول را اسید چرب  می نامند.

اسید های چرب اشباع شده هم می توانند منبع حیوانی وهم منبع گیاهی داشته باشند.مانند کره،شیر،ماست ،چربی گوشت،روغن نارگیل و خرما.

اسیدهای چرب اشباع نشده هم منبع حیوانی وهم منبع گیاهی دارند، اما بیشتر در منابع گیاهی یافت می شوند.مانند روغن دانه های گیاهی آفتاب گردان،سویا،ذرت ،زیتون،گردو،فندوق ،روغن ماهی.

کلسترول فقط در مواد غذایی حیوانی مانند گوشت قرمز ،لبنیات،زرده تخم مرغ و چربی های حیوانی یافت می شود.غذاهای مذکورکه منابع غنی کلسترول هستند، دارای مقدار زیادی چربی می باشند.محصولات گیاهی فاقد کلسترول هستند.

علاوه بر کلسترول اسید های چرب اشباع شده هم سبب افزایش میزان کلسترول در خون می شوندو مهمترین عامل اصلی افزایش کلسترول درخون هستند.

اسید های چرب اشباع نشده در حقیقت میزان کلسترول خون را پایین می آورند. این چربی ها در دمای اطاق به حالت مایع هستند .چربی های اشباع نشده را می توان به چربی های اشباع نشده یک ظرفیتی و چند ظرفیتی تقسیم کرد.

علت اختلال در چربی های خون

در برخی از بیماران عامل اختلال در چربی ها خون وجود بیماری های دیگری مانند بیماری های گوارشی،اختلال در کار کبد یا کلیه،کم کاری غده تیروئید و بیماری دیابت است.در گروهی از بیماران مسائل ارثی و سابقه خانوادگی نقش دارد.در بسیاری از بیماران نیز علت زمینه ای آن هنوز مشخص نشده است.اما علت زمینه ای هرچه باشد وجود عوامل زیر می تواند سبب اختلال در چربی های خون و تشدید بیماری شود:

-رژیم غذایی نامناسب وغلط، مصرف زیاد چربی ها

-پرخوری و چاقی

-مصرف سیگار

-استفاده از مشروبات تلکلی

-کم تحرکی

علائم اختلال چربی خون

اختلال چربی های خون ازجمله کلسترول بالای خون خود بخود نشانه های بیماری را سبب نمی شوداز این رو بسیاری از افراد از بالا بودن کلسترول خون خود بی خبرند.

در بعضی از بیماران وجود برجستگی های زرد رنگ برروی پوست بخصوص روی پلک ها ،آرنج و زانوها می تواند نشانه ای از بالا بودن چربی های خون باشد،اما برخلاف تصور بسیاری از افراد قبل از ایجاد عوارض وخیم مثل سکته قلبی یا مغزی هیچ علامتی ایجاد           نمی کند.علائمی چون سرگیجه،احساس خستگی و غیره هیچ ارتباط مستقیمی با بالا بودن چربی ها ی خون ندارد.بنابر این تنها راه تشخیص بموقع این عامل خطر مهم ،اندازه گیری سطح چربی های خون از طریق آزمایش خون است. در سالهای اخیر علاوه بر مقدار کلسترول تام و تری گلیسیرید ، مقدار کلسترول خوب و بد را که ارزش بیشتری دارند نیز برای تعیین شدت خطر بروز بیماری قلبی عروقی اندازه گیری   می کنند. سطح مطلوب یا مورد قبول چربی های خون بر حسب وجود عوامل مختلف ازجمله سابقه بیماری قلبی عروقی متفاوت است و تعیین آن بر عهده پزشک است. در افراد سالم سطح مطلوب کلسترول تام کمتراز ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر خون ،کلسترول بدکمتر از ۱۳۰ میلی گرم در دسی لیتر خون و کلسترول خوب بیشتر از ۵۰ میلی گرم در دسی لیتر خون در زنان و بیشتر از ۵۰ میلی گرم در دسی لیتر خون در مردان است. در بیمارانی که بیماری عروق کرونر قلب یا دیا بت دارند، سطح مورد قبول کلسترول بد کمتر از ۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر خون است که کمتر از افراد سالم است.سطح مطلوب تری گلیسیرید کمتر از  ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر خون است.

کاهش کلسترول بد و افزایش کلسترول خوب باید همزمان همراه با کنترل و اصلاح سایر عوامل خطر بیماری قلبی عروقی مانند مصرف دخانیات ،کنترل قند خون ، فشارخون بالا، افزایش فعالیت بدنی و کاهش اضافه وزن باشد.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

عوامل مؤثر بر مقدار کلسترول در خون

جیره غذایی: چربی اشباع شده و کلسترول در غذا سبب بالا رفتن کلسترول خون می شود.چربی اشباع شده سهم اصلی در افزایش کلسترول خون دارد ، ولی کلسترول موجوددرغذا ها نیز حائز اهمیت است.کاستن از مقدار چربی اشباع شده و کلسترول در غذا به کاهش مقدار کلسترول در خون کمک می کند.

غذاهایی که حاوی چربی اشباع کم هستند شامل لبنیات بدون چربی یا ۱% چربی ،گوشت کم چربی ،ماهی ،ماکیان پوست کنده،حبوبات دارای پوست،میوه وسبزی،روغن های مارگارین کم چرب( که چربی اشباع شده آن ها کم است و چربی ترانس یا ندارند یا بسیار کم است) هستند.

غذاهای پر کلسترول شامل جگر،دل،قلوه،زرده تخم مرغ،لبنیات پرچرب هستند.فیبرهای غذایی سبب کاهش کلسترول خون می شوند.منابع خوب ناگواردنی(فیبر)های محلول عبارت از جودوسر،برخی میوه ا مانند پرتقال و گلابی و سبزی ها (مانند کلم و هویج)،نخود و لوبیای خشک شده هستند.

روغن های گیاهی در حالت عادی و در دمای معمولی به شکل مایع هستند اما بعضی از روغن های گیاهی با روش های شیمیایی هیدروژن دار می شوند تا سفت و جامد گردند. در حقیقت این روغن ها بیشتر اشباع می شوند و خطر آن ها نیز بیشتر می گردد. لذا باید به ندرت از آن ها استفاده کرد.این روغن ها غالبا” در شیرینی ، بیسکویت،کیک و غذاهای آماده یافت می شوند.

روغنها ی اشباع نشده شامل روغن زیتون و بادام زمینی ،روغن ذرت،آفتاب گردان،کنجد و سویا هستند.روغن نخل و نارگیل دارای چربی اشباع هستند و مفید نیستند.چربی های اشباع نشده سالمتر از چربی های اشباع شده هستند ولی باید آنها را نیز به ندرت مصرف کرد چون دارای همان مقدارانرژی هستند و باعث افزایش وزن می گردند.هر یک گرم چربی ۹ کالری ایجاد می کند و هر یک گرم کربوهیدرات ویک گرم پروتئین ۴ کالری ایجاد می کنند.تولید انرژی با مصرف چربی بیش از دوبرابر است و در ایجاد اضافه وزن نقش مهمی دارد.

وزن:چاقی عامل خطرساز برای بیماری قلبی عروفی است و کلسترول خون را نیز بالا می برد.کم کردن وزن به کاستن از مقدرا کلسترول بد ، کلسترول تام و تری گلیسیرید و نیز بالا بردن کلسترول خوب کمک می کند.

حتی اگر سطح چربیهای خون طبیعی باشد ، مصرف زیاد مواد غذایی پرچرب احتمال بروز بیماری قلبی عروقی را افزایش می دهد.رعایت رژیم غذایی باید از سنین کودکی شروع شود چون پدیده تصلب شرایین از سنین پایین شروع می گردد، ضمن اینکه تغییر عادت غذایی در بزرگسالی امری مشکل است. توصیه می شود با استفاده از رژیم غذایی سالم و مناسب بعد از دوسالگی کودکان را به مصرف غذاهای مناسب عادت دهید.

فعالیت بدنی:کم تحرکی عامل خطرساز بیماری قلبی عروقی است.فعالیت بدنی منظم می تواند به کم کردن کلسترول بد وبالا بردن کلسترول خوب کمک کند.

سن و جنس:در هر دوجنس با بالارفتن سن میزان کلسترول در خونشان افزایش می یابد.پیش  از یائسگی میزان کلسترول در زنان کمتر از مردان هم سن و سال است، ولی بعد از آن در زنان نیز افزایش می یابد.

وراثت:ژن ها تا اندازه ای معلوم می کنند که بدن چقدر کلسترول می سازد .کلسترول بالای خون از طریق ژن ها در خانواده منتقل می شود.

راه های کنترل و کاهش کلسترول خون

۱-چربی و کلسترول کمتری مصرف شود:

-بخشی از وعده غذایی باید شامل غلات سبوسدار و سبزیجات باشد.

-گوشت خالص و بدون چربی مصرف شود.پوست مرغ قبل از مصرف جدا شود.مصرف امعاء و احشاء حیوانات مانند دل،قلوه،جگر، و مغز،کله و پاچه به حداقل برسد.

-ماهی بیشتر مصرف شودماهی های چرب نظیر سالمون،ساردین،تن و قزل آلا را حداقل هفته ای دوبار مصرف شود.

-زرده تخم مرغ کمتر مصرف شود و به جای آن از سفیده تخم مرغ استفاده شود.

-از لبنیات کم چرب(۱% چربی) مانند شیر، ماست،پنیر یا بدون چربی (چربی گرفته) استفاده شود.سرشیر،خامه و رویه ماست جدا شود.

-از مصرف زیاد شیرینی خامه ای،تنقلات مثل غذاهای فوری و آماده مانند ساندویچ سوسیس و کالباس ،چیپس اجتناب شود.

-بجای سس مایونزیا سس سالاد از روغن زیتون با آبلیمو یا سرکه وسبزیجات معطر و ادویه استفاده شود.

-غذاها بیشتر به شکل آب پز،بخارپز،تنوری یاکبابی استفاده شود.

-حتی الامکان از سرخ کردن موادغذایی پرهیز شود.

-رویه چربی خورش ها و سوپ ها جدا گردد(این کار زمانی که غذا سرد شده است آسانتر است)

-ازحبوبات و غلات سبوس دار(نان های سبوس دار) بیشتر استفاده شود.

-میوه و سبزی روزانه و به مقدار لازم استفاده شود.

۲-وزن درحد مطلوب نگهداشته شود و از افزایش وزن و چاقی جلوگیری شود.

۳-فعالیت بدنی روزانه و مداوم انجام شود.

۴-از مصرف سیگار پرهیز شود.

وظایف بهورز در برنامه پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی(بیماری عروق کرونر)

۱- غربالگری

۲-ارجاع به پزشک

۳-پیگیری ومراقبت بیماران

۴-آموزش

۵- ثبت اطلاعات

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

1-غربالگری

برای یافتن افراد مبتلا به بیماری قلبی عروقی(بیماری عروق کرونر) و افراد در معرض خطرآن لازم است موارد زیر اجراء شود.:

-گروه کودکان(زیر ۶ سال) :

گروه هدف در این برنامه افراد 2تا ۵ سال هستند. این گروه باید برای ارزیابی چاقی و دیابت هر سال یک بار مورد غربالگری فعال قرارگیرند .

-گروه نوجوانان و جوانان(۶ تا ۲۴ سال):

گروه ۶ تا ۱۸ سال باید برای ارزیابی چاقی وفشارخون بالاهر سال و برای سایر عوامل خطر هر3 سال یک بارمورد غربالگری فعال قرارگیرند. گروه ۱۹ تا ۲۴ سال باید برای ارزیابی بیماری قلبی عروقی وعوامل خطرآن هر3 سال یک بار مورد غربالگری فعال قرارگیرند .

• برای تمام دانش آموزان دارای شناسنامه سلامت اقدامات شناسایی ،ارجاع ، پیگیری ،مراقبت و درمان مطابق دستورالعمل زیر انجام  می گیرد.

چنانچه دانش آموزان و سایر افراد کمتر از ۱۸ سال شناسنامه سلامت دانش آموزان نداشته باشند، باید در غربالگری سالانه اقدامات لازم برای       آن ها انجام شودو فرم مربوطه تکمیل شود..

-گروه میانسالان(۲۵ تا ۶۰ سال):

باید برای ارزیابی بیماری قلبی عروقی وعوامل خطرآن هر3 سال یک بار مورد غربالگری فعال قرارگیرند .

-گروه سالمندان(۶۰ سال و بالاتر):

باید برای ارزیابی بیماری قلبی عروقی وعوامل خطرآن هر3 سال یک بار مورد غربالگری فعال قرارگیرند .

برای انجام غربالگری  مشخصات افراد واجد شرایط سنی در هرخانوار را طبق راهنما در“فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی” مربوط به گروه سنی مربوطه(2تا ۱۸ سال یا ۱۹ سال و بالاتر) بنویسید و فشارخون ،وزن و قد اورا طبق دستورالعمل اندازه بگیرید ونمایه توده بدنی را(طبق نمودار ودستورالعمل پیوست) تعیین کنید. سپس در مورد وجود عوامل خطرآفرین وبیماری های زمینه سازدر خانواده و فرد ،مصرف دخانیات ,وضعیت تغذیه(الگوی رژیم غذایی)، فعالیت بدنی و علائم بیماری عروق کرونراز وی یا در مورد کودکان از والدین آن ها سؤال کنید و طبق دستورات زیر اقدام کنید:

افراد درمعرض خطر ابتلاء به بیماری قلبی عروقی افرادی هستند که دارای حداقل یکی از موارد سابقه خانوادگی چاقی، سابقه خانوادگی بیماری فشارخون بالا، سابقه خانوادگی بیماری دیابت، سابقه خانوادگی بیماری اختلال چربی خون ، سابقه خانوادگی بیماری قلبی عروقی و سکته قلبی و مغزی زودرس و یا دارای  اضافه وزن ،وضعیت تغذیه نامطلوب،وضعیت فعالیت بدنی نامطلوب و مصرف دخانیات هستند و یا حداقل به یکی از بیماری های زمینه ساز ‌(چاقی ,فشارخون بالا،دیابت ،اختلال چربی خون) مبتلا هستند.

افراد بیمار مبتلابه بیماری قلبی عروقی افرادی هستند که مبتلا به بیماری قلبی عروقی و سکته قلبی و مغزی زودرس هستند که ممکن است حداقل به یکی از بیماری های زمینه ساز ‌یا عوامل  خطر آفرین هم مبتلا باشند.

2-ارجاع به پزشک

۱-۲-گروه کودکان(زیر ۶ سال) :

۱-۱-۲- اگر پاسخ سؤال ستون ۱۴ منفی بود(علامت ضربدر نداشت), این بدین معنی است که احتمال ابتلاء به بیماری قلبی عروقی در این فرد در صورت حفظ شرایط فعلی کم است و به عنوان فرد سالم  هرسال باید از نظر بیماری قلبی عروقی برای ارزیابی چاقی و دیابت مجددا” غربالگری شود. اگرنتیجه نمایه توده بدنی ستون ۱۲(۹۵% و بیشتر) بدون وجود عامل خطر دیگربود فرد جزء افراد سالم محسوب   می شودو لازم نیست اورا به پزشک ارجاع دهید.

۲-۱-۲- اگر پاسخ سؤال ستون ۱۴ مثبت بود(علامت ضربدر داشت) ویا نتیجه نمایه توده بدنی ستون ۲۰(۹۵% و بیشتر)  بود ،این بدین معنی است که فرد به علت داشتن حداقل یک مورد از عوامل خطر تعیین شده در فرم،  در معرض خطر ابتلاء به بیماری قلبی عروقی است و باید ارجاع غیر فوری شود. این فرد  به عنوان فرد درمعرض خطر باید تحت مراقبت و آموزش اصلاح شیوه زندگی قرار گیرد و هرسال برای ارزیابی چاقی مجددا”  غربالگری شود. اگر فرد فقط دیابتی باشد و تحت درمان منظم پزشک باشد نیاز به ارجاع نمی باشد.

۲-۲-گروه نوجوانان و جوانان(۶ تا ۲۴ سال):

گروه سنی ۶ تا ۱۸ سال

۱-۲-۲- اگر پاسخ هر یک از سؤالات ستون های ۷ تا15 منفی بود(علامت ضربدر نداشت)ونتیجه نمایه توده بدنی ستون ۱۸( کمتر از85%) یا ستون ۱۹(۸۵%تا95%) بدون عامل خطر دیگر بود ونتیجه میانگین فشارخون ستون ۲۱( کمتراز80/۱۲۰ میلیمتر جیوه) بود ،این بدین معنی است که فردهیچ یک از عوامل خطر تعیین شده دراین فرم را ندارد و احتمال ابتلاء به بیماری قلبی عروقی در این فرد کم است و به عنوان فرد سالم هر ۳ سال یک بار باید مجددا” از نظر بیماری قلبی عروقی و هر سال از نظر فشارخون و چاقی غربالگری شود.

۲-۲-۲- اگر پاسخ حداقل یکی از سؤالات ستون های  ۷ تا ۱۵ مثبت بود (علامت ضربدر داشت) ویا نتیجه نمایه توده بدنی ستون ۱۹ (۸۵%تا95%) همراه با عامل خطر دیگر یا ستون ۲۰(۹۵% و بیشتر) بود و یا نتیجه میانگین فشارخون ستون ۲۲(۸۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه و بیشتر) بود،این بدین معنی است که فردبه علت داشتن حداقل یک مورد از عوامل خطر تعیین شده و یا ابتلاء به حداقل یکی از بیماری های زمینه ساز ‌در معرض خطر ابتلاء به بیماری قلبی عروقی است.غیر از افرادی که فقط دارای اضافه وزن هستند, بقیه افراد را به عنوان افراد در معرض خطر(کسی که دارای عوامل خطر بیماری قلبی عروقی و یا بیمار مبتلا به بیماری زمینه ساز بیماری قلبی عروقی است) به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۳-۲-۲- اگر فقط نتیجه پاسخ ستون ۱۹ (نمایه توده بدنی) بین ۸۵ تا ۹۵ بود، نیاز به ارجاع فرد نمی باشد ولی به عنوان فرد درمعرض خطر باید تحت مراقبت و آموزش اصلاح شیوه زندگی قرار گیرد و هر ۳ سال یک بار مجددا” از نظر بیماری قلبی عروقی و هر سال از نظر فشارخون و چاقی غربالگری شود.

گروه سنی ۱۹ تا ۲۵ سال :این گروه مانند گروه سنی بزرگسالان و سالمندان بررسی می شوند.

۳-۲-گروه سنی ۱۹ تا ۲۵ سال ،گروه میانسالان(۲۵ تا ۶۰ سال)و گروه سنی سالمندان(۶۰ سال و بیشتر)

۱-۳-۲-اگر پاسخ هر یک از سؤالات ستون های ۷ تا ۱۷ و25 و 26منفی بود(علامت ضربدر نداشت) ویا نتیجه نمایه توده بدنی ستون ۲۰( کمتر از25)  ونتیجه میانگین فشارخون ستون ۲۳( کمتراز90/۱۴۰ میلیمتر جیوه) بود ونتیجه پاسخ سؤالات مربوط به ستون های ۲۷ و ۲۸ نسبتا”مطلوب یا مطلوب بود،این بدین معنی است که فردهیچ یک از عوامل خطر تعیین شده دراین فرم را ندارد و احتمال ابتلاء به بیماری قلبی عروقی در این فرد کم است و به عنوان فرد سالم هر ۳ سال یک بار باید مجددا” از نظر بیماری قلبی عروقی غربالگری شود.

• در سالمندان(۶۰ سال و بیشتر)دارا بودن سابقه خانوادگی بیماری (مثبت بودن هر یک ازستون های ۷ تا ۱۲) جزء عوامل خطر محسوب نمی شود.

۲-۳-۲- اگر پاسخ حداقل یکی از سؤالات ستون های  ۷ تا ۱۷ و25 و ۲۶ مثبت بود (علامت ضربدر داشت) و یا نتیجه نمایه توده بدنی ستون 21یا22(۲۵ و بیشتر) بود ویا نتیجه میانگین فشارخون ستون ۲۴ (۹۰/۱۴۰ میلیمتر جیوه و بیشتر) ونتیجه پاسخ سؤالات مربوط به ستون های ۲۷ و28 نا مطلوب بود ،این بدین معنی است که فردبه علت داشتن حداقل یک مورد از عوامل خطر تعیین شده و یا ابتلاء به حداقل یکی از بیماری های زمینه ساز ‌در معرض خطر ابتلاء به بیماری قلبی عروقی است.

غیر از افرادی که دارای اضافه وزن، رژیم غذایی نامطلوب و فعالیت بدنی نامطلوب هستند, بقیه افراد را (کسی که دارای عوامل خطر بیماری قلبی عروقی و یا بیمار مبتلا به بیماری زمینه ساز بیماری قلبی عروقی است) به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۳-۳-۲- اگر فقط نتیجه پاسخ سؤالات مربوط به یکی از ستون های ۲۷(وضعیت تغذیه) و28 (وضعیت فعالیت بدنی) نامطلوب بود وپاسخ (نمایه توده بدنی ستون ۲۱(بین ۲۵ تا ۳۰ )بود، نیاز به ارجاع فرد نمی باشد ولی به عنوان فرد درمعرض خطر باید تحت مراقبت و آموزش اصلاح شیوه زندگی قرار گیرد و هر ۳ سال یک بار مجددا” از نظر بیماری قلبی عروقی غربالگری شود.

۴-۳-۲-اگر پاسخ سؤال ستون ۲۵ مثبت بود، به عنوان بیمارمشکوک به داشتن علائم آنژین صدری(بیماری عروق کرونر) به پزشک ارجاع غیر فوری دهید. اگر بیماری قلبی عروقی(عروق کرونر)  توسط پزشک تایید گردد، بیمار بایدطبق دستورالعمل برنامه کشوری تحت درمان ومراقبت قرارگیرد. در صورتیکه بیماری قلبی عروقی توسط پزشک تایید نشود ولی فرد دارای حداقل یکی از عوامل خطریا بیماری های زمینه ساز باشد، جزء افراد در معرض خطر محسوب می شود و باید طبق دستورالعمل مربوطه تحت درمان و مراقبت قرار گیرد. اگر فرد دارای هیچ یک ازعوامل خطر و بیماری های زمینه ساز نبود، جزء افراد سالم محسوب می گردد و باید ۳ سال یک بار مجددا” از نظر بیماری قلبی عروقی غربالگری شود.

۵-۳-۲- اگر پاسخ سؤال ستون های 16و17 مثبت بودبه عنوان بیمارمبتلا به بیماری قلبی عروقی ، فرد را برای بررسی بیشتر به پزشک ارجاع غیرفوری دهید.

دستورات کلی

۱- بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی لازم است اگر پزشک دستور خاصی برای پیگیری نداده باشد، هر ۳ ماه یکبار بیمار رابرای مراقبت به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۲- افراد درمعرض خطردارای عوامل خطرآفرین(کسانی که دارای عوامل خطرآفرین سابقه خانوادگی ،اضافه وزن(در سالمندان اضافه وزن به عنوان عامل خطر در نظر گرفته نمی شود)،مصرف دخانیات ،فعالیت بدنی نامطلوب ، رژیم غذایی نامطلوب هستند) لازم است سالی یکبار به پزشک ارجاع غیر فوری شوند.

۳- افراد درمعرض خطردارای بیماری های زمینه ساز بیماری قلبی عروقی (بیمارانی که مبتلا به بیماری های چاقی،فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون هستند) لازم است ۳ ماه یکبار به پزشک ارجاع غیر فوری شوند.

۴-اگردر مراقبت افراد در معرض خطر و بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی ، فشارخون ماکزیمم140 میلی متر جیوه و بیشتر و یا فشارخون مینیمم ۹۰ میلی متر جیوه و بیشتر باشد:

-اگرفرد مبتلا به بیماری فشارخون بالا باشد، بیمار را به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

-اگر فردمبتلا به بیماری فشارخون بالا نباشد به فاصله ۵ دقیقه دیگر مجددا” فشارخون را اندازه بگیرید و پس از محاسبه میانگین در صورتیکه فشارخون ۹۰/۱۴۰ میلی مترجیوه و بیشترباشد، بیمار را به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

-اگرفشارخون ماکزیمم ۱۶۰ میلی متر جیوه و بیشتر و یا فشارخون می نیمم ۱۰۰ میلی متر جیوه و بیشتر باشد، بیمار را ارجاع  فوری دهید حتی اگر بیمار مبتلا به بیماری فشارخون بالا باشد.

۵- اگردرمراقبت افراد در معرض خطرو بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی که دخانیات مصرف می کنند ،دستورات وآموزشها رعایت نشده بود، بیمار را به پزشک ارجاع غیرفوری دهید.

۶- اگر در مراقبت افراد درمعرض خطرو بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی که اختلال چربی خون دارند، دستورات  دارویی ، رژیم غذایی وفعالیت بدنی رعایت نشده بود، بیمار را به پزشک ارجاع غیرفوری دهید.

۷- اگر در مراقبت افراد در معرض خطر که دارای اضافه وزن و یا چاق هستند، وزن آن هادرطی سه ماه به مقدار توصیه شده (حداقل ۲ کیلو در ماه د ربزرگسالان) کاهش نیابد یا از وزن قبلی بیشتر شود، بیمار را به پزشک ارجاع غیرفوری دهید.

۸-اگر در مراقبت بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی که اضافه وزن دارند و یا چاق هستند ، وزن درطی یک ماه به مقدار توصیه شده کاهش نیابد ،بیمار را به پزشک ارجاع غیرفوری دهید.

۹-تمام افراد دارای عوامل خطر یا مبتلا به بیماری قلبی عروقی ،که بعد از غربالگری به پزشک ارجاع می شوند باید چربی خون آن ها هم اندازه گیری شود مگراینکه چربی خون آن ها در طی ۶ ماه اخیر اندازه گیر ی شده باشد .

• توجه: وقتی بیماردارای اضافه وزن یاچاقی به وزن طبیعی رسید،۶ ماه بعد بیمار راتحت مراقبت قرار دهید.اگر وزن بیمار در حد طبیعی بود(اگر سایر عوامل خطرآفرین را نداشته باشد) دیگر نیاز به مراقبت خاص نداردو مانند افراد دارای وزن طبیعی در غربالگری بعدی حسب گروه سنی مورد بررسی قرار می گیرد.اگر سایر عوامل خطرآفرین وجود داشته باشدلازم است طبق برنامه های کشوری موجود یا طبق دستور پزشک مراقبت بیمار ادامه یابد.
• ×   توجه: فرم ارجاع  می بایست در دو برگ تهیه شود.در این مورد بیمار را توجیه کنید تا حتما“ از پزشک بخواهدپس از پایان  اقدامات، نتایج را در فرم ارجاع ثبت کند و برگه دوم فرم ارجاع ،توسط بیمار به خانه بهداشت عودت داده شود.

3-پیگیری و مراقبت بیماران

۱-مشخصات افراددرمعرض خطربیماری قلبی عروقی شناخته شده قبلی و جدید را بایستی در فرم مراقبت افراددرمعرض خطربیماری قلبی عروقی (برای دستور العمل تکمیل فرم به صفحه  ۴۷  مراجعه شود) وفرم پیگیری افراد در معرض خطربیماری قلبی عروقی (برای دستورالعمل تکمیل فرم به صفحه  ۵۵  مراجعه شود)،ثبت کنید.

۲-مشخصات بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی شناخته شده قبلی و بیمارانی که جدید شناسائی شده اند را بایستی در فرم مراقبت بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی (برای دستور العمل تکمیل فرم به صفحه ۴۹  مراجعه شود) وفرم پیگیری بیماران مبتلابه بیماری قلبی عروقی (برای دستورالعمل تکمیل فرم به صفحه  ۵۵ مراجعه شود)،ثبت کنید.

۳-افراد در معرض خطربیماری قلبی عروقی (باسابقه خانوادگی ،دارای اضافه وزن، مصرف دخانیات،تغذیه نامطلوب،فعالیت بدنی نامطلوب) باید3 ماه یکبارپیگیری و مراقبت شوند ، این افرادبطور معمول باید حداکثر سه ماه یک بارتوسط بهورزوسالی یک بارتوسط پزشک مرکز بهداشتی درمانی مراقبت شوند.در شرایط خاص ممکن است طبق دستور پزشک زمان پیگیری و مراقبت کوتاهتر شود.

.

۶-در ابتدا افراد درمعرض خطردارای بیماری های زمینه ساز بیماری قلبی عروقی (چاق،فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون) بایدطبق دستور پزشک پیگیری و مراقبت شوند وبعد از این که وضعیت درمانی آن ها ثبات پیدا کرد، بطور معمول باید بیماران مبتلا به فشارخون بالا و یا دیابت حداقل ماهی یک بارتوسط بهورزو3 ماه یک بار توسط پزشک و بیماران چاق و مبتلا به اختلال چربی خون حداکثر سه ماه یک بارتوسط بهورزوسالی یک بارتوسط پزشک مرکز بهداشتی درمانی مراقبت شوند.در شرایط خاص ممکن است طبق دستور پزشک زمان پیگیری و مراقبت کوتاهتر شود.

۷- بیماران مبتلابه بیماری قلبی عروقی(بیماری عروق کرونر،سکته قلبی و مغزی )باید طبق دستورالعمل برنامه های کشوری تحت درمان و مراقبت قرار گیرند. بطور معمول بایدحداقل ماهی یک بارتوسط بهورزو3 ماه یک بار توسط پزشک مرکز بهداشتی درمانی مراقبت شوند. در شرایط خاص ممکن است طبق دستور پزشک زمان پیگیری و مراقبت کوتاهتر شود.

• توجه : در هر بار مراقبت افراد در معرض خطر وبیماران ،لازم است فشارخون و وزن را اندازه بگیرید و نمایه توده بدنی را تعیین کنید (در افراد ۱۹ سال و بیشتر اگر نمایه توده بدنی کمتر از ۳۰ است هر سه ماه یکبار وزن را اندازه گیری کنید) ، در زمینه مصرف بموقع دارو ومراقبتهای غیردارویی (رژیم غذایی مناسب،فعالیت بدنی وعدم مصرف یا ترک دخانیات )آموزش دهید و در صورت نیاز، بیمار را به پزشک ارجاع دهید .درصورتیکه افراد بموقع برای مراقبت مراجعه نکنند بعد از گذشت ۳ روز از تاریخ مقرر بایستی تحت پیگیری قرار گیرند .

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

۴-آموزش

آموزش در سه مرحله صورت می گیرد:

-آموزش برای مراجعه کنندگان به خانه بهداشت

-آموزش در مراقبت ها و بازدید ها برای بیماران و خانواده آنها

-آموزش همگانی ومستمربرای عموم مردم

از مهمترین اقدامات برای پیشگیری از بیماری قلبی عروقی، آموزش همگانی و تشویق مردم به اجرای موارد زیر می باشد :

۱-از مصرف نمک زیاد پرهیز شود .

۲-از پرخوری و مصرف غذاهای پرچربی خود داری شود( در نتیجه از چاقی پیشگیری می شود).

۳-از مصرف دخانیات پرهیز شود و در صورت مصرف دخانیات هرچه سریعتر برای ترک برنامه ریزی گردد .

۴-فعالیت بدنی افزایش یابدوبرای ورزش مداوم و منظم برنامه ریزی شود .

۵-افراد سالم حسب گروه سنی لازم است حداکثر هر سه سال یکباردر برنامه غربالگری شرکت نمایند .

هر فردی که مبتلا به بیماری قلبی عروقی است ،می بایست ازقبل شماره فوریت های پزشکی(اورژانس) محل زندگی خود و سریعترین مسیر رسیدن به بیمارستان یا مرکز بهداشتی درمانی از خانه یا محل کار خودرا بررسی کند و آن را یاد بگیرد وباپزشک خود درمورد اقداماتی که   می تواند قبل از رسیدن پزشک انجام دهد، صحبت کند.هم چنین اطلاعات اورژانسی (اطلاعات مربوط به شرایط خاص و بیماری هایی که دارد) را با خود در همه جا به همراه داشته باشد و این اطلاعات را به فردی که اورا می شناسد و نزدیک اوست ،نیز بدهد.

توصیه های لازم به بیمارمبتلا به  بیماری زمینه ساز یا بیماری قلبی عروقی جهت اصلاح شیوه  زندگی ( مصرف دخانیات ، کم تحرکی ، تغذیه نامناسب )

۱- راهنمای تغذیه

– خوردن سه وعده غذا به مقدار متعادل بهتر از خوردن یک وعده غذا اما به مقدار زیاد است . ولی باید به یاد داشته باشید که نوع غذا خیلی مهمتر از مقدار آن است و بطور کلی غذاهای مصرفی باید متنوع وشامل انواع گوناگون موادغذائی باشند.

– از مصرف زیاد نمک خوداری کرده و از گذاشتن نمکدان سر سفره پرهیز کنید .

– غذاهای کم چربی را انتخاب کنید وغذارا بیشتر به صورت آب پز ، بخار پز یا کبابی تهیه کنید وحتی المقدور از خوردن غذاهای سرخ کرده خود داری کنید .اگر تمایل داشتید مواد غذایی را سرخ کنید از روغن مایع مخصوص سرخ کردنی استفاده کنید.

–  سعی کنید لبنیات کم چربی ، گوشت کم چربی و مرغ بدون پوست مصرف کنید .

-از سبزیجات ، سالاد و میوه جات به مقدار زیاد مصرف کنید .(2تا4 وعده میوه و 3تا5 وعده سبزی درروز و یا درمجموع ۴۰۰ گرم میوه و سبزی درروز)

– غذاهای نشاسته ا ی مثل نان ، ماکارونی ، دانه های غلات با پوست و سیب زمینی به مقدار متعادل مصرف کنید .

– از مصرف نوشابه های گازدار شیرین اجتناب کنید .

–  مصرف شکر ، شیرینی ، شکلات ، کیک و بیسکویت را شدیدا“ کاهش دهید .

–  بجای کره ، روغنهای جامد و یا دنبه از روغنهای مایع استفاده کنید .

–  گوشت، امعاء و احشاء ( جگر ، مغز ، دل ، قلوه )‌و کله و پاچه را کمتر مصرف کنید .

– مصرف زرده تخم مرغ را محدود کنید  ( حداکثر ۳ عدد در هفته ).

– حبوبات مثل عدس ، لپه و لوبیا را بیشتر مصرف کنید .

–  حتی الامکان نان تهیه شده از آرد سبوس دار مصرف کنید .

نکاتی برای کاهش مصرف نمک :

-نمکدان را از سر میز بردارید .برأى طعم غذا می توانید بجای مصرف نمک از آب لیمو،سیر، سبزیجات خشک و ادویه جات استفاده کنید.

-درپخت غذا نمک کمتر مصرف کنید. نصف مقدار نمکی که همیشه مصرف می کردید،استفاده کنید . پرزهای چشائی زبان شما به تدریج به مزه جدید غذا ی کم نمک عادت خواهند کرد .

-از غذاهای فرآوری شده کمتر استفاده کنید .غذاهایی مثل غذاهای کنسروی و سوپها ی آماده ،غذاهای آماده ،آجیل شورو تنقلات مثل چیپس ، بیسکوئیت های نمکی و غیره همه دارای نمک زیادی هستند،از خوردن آن ها خودداری کنید.

-برچسبهای داروئی معده ، سرماخوردگی و سردرد را بخوانید. چون بعضی از اینها حاوی سدیم زیادی است .

-برچسب غذائی را بخوانید وانواع کم نمک را انتخاب کنید. به کلمه سدیم وبه ستون به ازای هر100 گرم توجه کنید .اگر سدیم این ماده غذائی کمترا ز ۱۲۰ میلیگرم در ۱۰۰ گرم است آن را بخرید . (در بعضی کشورها به شکل ۱۲/۰ گرم به ازای ۱۰۰ گرم چاپ شده است )

۲-راهنمای ترک سیگار

برای کمک به فرد سیگاری به او بگوئید :

– ترک ، کار دشواری نیست .

–  عـلائم ترک ۲-۱ هفته باقی میماند که ممکن است آزار دهنده باشد. اگر مقاومت کنید این مدت زود سپری می شود.

– اکثر افرادیکه مصرف سیگار را ترک کرده اند در همان هفته اول و ما بقی در طول سه ماهه اول به مصرف مجدد سیگار رو می آورند که ممکن است به دلایل شرایط پیش بینی نشده یا فشار های روانی شدید باشد ولی نباید ناامید شوندو باید مجددا“ برای ترک اقدام کرد.

– بخـــــاطر داشته باشید سیگار کشیـدن یک عادت است ، عادتی که میتوان آن را کنارگذاشت .

–  به یاد داشته باشید اکثر افراد سیگـــاری  پس از چندین بار تلاش ، موفق به تـــرک می شوند.

– ترک سیگار دارای مراحل زیر است :

۱- برای ترک تصمیم بگیرید.

۲- هر شب قبل از خواب به یکی ازدلایل ترک خود فکر کنید(‌مثلا“ برای بهبود سلامتی ، برای بهتر شدن ظاهر،خرج نکردن پول….…).

۳- یک برنامه نرمشی – ورزشی را آغاز کنید ، مایعات بیشتری مصرف کنید ، استراحت کنید ، از خستگی بپرهیزید.

۴- هیچوقت به این فکر نکنید که هرگز سیگار مصرف  نخواهید کرد . فقط به فکر تعیین  یک روز برای ترک کردن  باشید.

۵- از یــکـی از دوستانتان که او هم سیگار مصرف می کند بــخواهـید که با هم برای ترک مصرف سیگار برنامه ریزی کنید و پول سیگار روزانه تان را پس انداز  کنید.

۶- یک تاریخی برای ترک انتخاب کنید و روز ترک را  به کلیه افراد خانواده ، دوستان و اطرافیان اطلاع دهید .

۷- در روز ترک به خودتان بگوئید امروز سیگار مصرف نمی کنم و اینکار را انجام دهید.

۸- لباسهای خود را تمیز کنید تا از بوی بد سیگار خلاص شوید .

۹- عادت تغذیه ای خود را تغییر دهید تا به کاهش تعداد مصرف سیگار کمک کند،برای مثال شیر بنوشید.

۱۰- در موقع میل به مصرف سیگار بجای آن یک لیوان آب بنوشید یا میوه میل کنید.

۱۱- در طول روز خود را مشغول کنید .

۱۲- از افراد خانواده کمک بخواهید.

۳-راهنمای ورزش

– تمام ورزشها برای بدن مفید هستند ولی بهترین ورزش برای قلب ، ورزشی است که استقامت بدن را افزایش دهد . ورزشـــهایی استقامت بدن را زیاد می کنند که در آنهاحرکات بدنی بطور پیاپی برای مدتی ادامه داشته باشند مثل راه رفتن سریع ، دویدن ، شنا ، دوچرخه سواری و – حـــرکات موزون و ملایم بهترین نوع ورزش هستند، مانند دوچرخه سواری ، شنا ، راه پیمایی

– باید به خاطر داشت که ورزش نکردن و فعالیت بدنی کم یکی از عوامل موثر در ابتلاء به بیماری قلبی است .

– سعی کنید فعالیت بدنی جزئی از زندگی روزانه باشد .

– باید به یادداشت که ورزش به آرامی شروع شود و بتدریج افزایش یابد .

– به انــدازه ا ی ورزش کنید که احساس خستگی مطبوعی در شما بوجود آیـــد ، نه به اندازه ای که از پا بیافتید . سطح مطلوب ورزش یعنی اینکه درحین ورزش ضمن نفس نفس زدن بتوان صحبت کرد .

• هـمیشه قبل از شروع ورزش ، خود را با حرکات ورزشی ملایم و نرمش گرم کنید.

– برای خاتمه ورزش ، بطور ناگهانی ورزش را تمام نکنید . سعی کنید برای چند دقیقه با حرکات ملایم تر به ورزش ادامه دهید .

– تا یک ساعت بعد از صرف غذا ورزش را شروع نکنید .

– درد عضـلات در حیــــن ورزش را  نــــادیده نگیرید . در واقع “ بدن “  می گوید    “ ورزش کافی است ! “  .

بهتر است حداقل هفته ای ۳ روز و روزانه ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی انجام شود.در صورتیکه نتوانید یکجا ۳۰ دقیقه فعالیت کنید می توان فعالیت بدنی را در طول روز به ۳ نوبت10 دقیقه ای تقسیم کرد.

مهمترین اقدامات برای پیشگیری ازچاقی

آموزش همگانی و تشویق مردم به اجرای موارد زیر می باشد :

۱-با داشتن رژیم غذایی و فعالیت بدنی مناسب ،وزن مطلوب حفظ شود. حفظ وزن مطلوب نه تنها برای افراد ی که اخیرا”کاهش وزن داشته اند، بلکه برای همه افراد ضروری است ،زیرا روند طبیعی نمایه توده بدنی با افزایش سن بتدریج زیاد می شود.حفظ وزن برای یک مدت طولانی بسیار مهم است.

۲-از مصرف دخانیات پرهیز شود و در صورت مصرف دخانیات هرچه سریعتر برای ترک برنامه ریزی گرد.مصرف سیگار و یا سایر دخانیات ،انجام فعالیت بدنی یا ورزش را دشوار می سازد.وقتی مصرف سیگار ترک شود ممکن است وزن افزایش یابد. بطوریکه در نیمی از افراد کمتر از 2کیلوگرم به وزن اضافه می شود، اما به خاطر داشته باشیدهمه آن هایی که سیگار راترک می کنند ،اضافه وزن پیدا نمی کنند.

۳-فعالیت بدنی و ورزش مداوم و منظم افزایش یابد .

۴-کاهش وزن تا رسیدن به وزن مطلوب ارتقاء یابد.

۵-در طول دوران بارداری و کودکی تغذیه سالم و مناسب صورت گیردتا زمینه های بروز چاقی در آینده را کاهش دهد.

۶-مراقبت از سایر بیماری های همراه چاقی حتی اگر کاهش وزن در حد مطلوب نباشد ، سلامتی را بهبود می بخشد.

۷-براساس برنامه غذایی توصیه شده توسط مشاور تغذیه و کتابچه راهنما ی“ چه غذایی بخوریم تا سالم زندگی کنیم ” اقدام شود.

نکات قابل توجه برای بیماران قلبی عروقی

۱-همیشه یک فهرست از تمام داروها ومقدار آنها همراه خود داشته باشید.

۲-طبق تجویز پزشک دارو را مصرف کنید وبدون مشورت با پزشک خود مصرف دارو را قطع نکنید و آنها را تغییر ندهید.

۳- یک برنامه داروئی داشته باشید و هر روز در همان زمان داروهای خود را مصرف کنید.

۴-اگر فراموش کردید یک نوبت از دارو را مصرف کنید فقط نوبت بعدی را مصرف کنید .دریک نوبت دوبرابر دارو مصرف نکنید.

۵-ممکن است نگهداری مقداری از داروها در جعبه مخصوص دارو .مفید باشد. مطمئن شویدکه باقی داروهایتان را در محل درست خودش که نام آن ، دفعات مصرف و تاریخ انقضاء آن مشخص است قرار داده اید

۶-قبل از مصرف هر داروی جدیدی اول با پزشک یا دارو ساز صحبت کنید. بعضی از این داروها ممکن است بر روی داروهای نارسائی قلبی تاثیر داشته باشند و سبب اثرات جانبی شوند.

۷-داروهای خود را در ماشین نگذارید . ممکن است  در معرض سرمایا گرما ی خیلی زیاد قرار گیرند.

۸-برای رسیدن به منافع کامل و کم کردن اثرات جانبی داروهای قلبی،از دستور پزشک پیروی کنید.

۹-بعضی از افراد ممکن است احساس کنند با مصرف بعضی از دارو ها وضعیت بدتری پیداکرده انداما اغلب براى اینکه بدن خودش را با اثرات داروها تطبیق دهد، به مقداری زمان گاهی تا چند هفته نیاز دارد.اما بعد از این مدت نشانه ها کم کم از بین می رودو احساس بهتری پیدا می کنند.

• توجه:هدف از درمان کنترل نشانه ها وعلائم شماست . اگر این نشانه ها عودکند ، بدتر شود یا بطور مکرر ایجاد شود با پزشک خود تماس بگیرید.

5-ثبت اطلاعات

دستورعمل تکمیل اطلاعات بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی در زیج حیاتی

تعریف بیماران قدیمی(شناسایی شده):بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی که درطی سال های قبل ،توسط پزشک تشخیص داده شده اند به عنوان مواردقدیمی بیماری محسوب می شوند .

تعریف بیماران (موارد )جدید: بیماران مبتلابه بیماری قلبی عروقی جدیدی که درطی سال جاری،توسط پزشک تشخیص داده شده اند به عنوان مواردجدید بیماری همان سال محسوب می شوند .

تعریف مراقبت شده : اگر بیمارمبتلا به بیماری قلبی عروقی در هر فصل (۳ ماه)حداقل ۱ بار توسط بهورزوحداقل ۱ بار توسط پزشک مراقبت شده باشدبه عنوان مراقبت شده محسوب می گردد.

تعریف تعدادکل بیماران(موارد): این تعداد شامل مجموع تعداد بیماران قدیمی (سال قبل) و بیماران جدید سال جاری  می باشد. در اول سال جاری ، این تعداد از مجموع تعداد بیماران قدیمی و جدید سال قبل بدست می آید. در انتهای سال جاری،این تعداد از مجموع تعداد بیماران قدیمی (سال قبل ) و جدید همان سال جاری بدست می آید.

وظایف بهورزدر پیشگیری و کنترل سکته قلبی

۱-تشخیص

۲-درمان وارجاع به پزشک

۳-پیگیری ومراقبت بیماران

۴-آموزش

۵- ثبت اطلاعات

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

1-تشخیص

اگر فرد با احساس ناراحتی یادرد قفسه سینه(قفسه صدری) با یکی از علائم تنگی نفس ،سرگیجه شدید و بدون علت  مراجعه نماید باید مشکوک به بیماری عروق کرونر شد. فشارخون اورا اندازه بگیرید و مشخصات بیمارو علائم بیماررا در دفتر ثبت نام بیماران بنویسید.

د رابتدا از بیمار سؤال کنید:

۱-آیا احساس درد،گرفتگی یا فشار در قفسه سینه می کنید؟

۲-آیا درد به گردن،شانه ها وبازوها انتشار دارد؟

۳-آیا برای اولین بار است که این نوع درد را دارید؟

۴-آیا درد قفسه سینه با تهوع ، استفراغ و یا تعریق همراه است؟

اگر پاسخ موارد فوق بلی بود به بخش درمان و ارجاع به پزشک مراجعه کنید.

اگر پاسخ هر یک از سؤالات فوق خیر بوداز بیمار سوالات زیر را بپرسید:

۴-آیا درد با غذا خوردن ،دراز کشیدن یا خم شدن تشدید می شود؟

۵- آیا در پوست قفسه سینه احساس سوزش دارید؟

۶- آیا درد با تنفس عمیق بدتر می شود؟

2-درمان وارجاع به پزشک

اگر پاسخ هر یک از سؤالات بند ۳-۱ بلی بود اقدامات زیر را انجام دهید:

۱- ازبیمار درمورد سابقه ابتلاء به بیماری فشارخون بالا سؤال کنید ،در صورتی که سابقه بیماری فشارخون بالادارد اورا به پزشک ارجاع فوری دهید و تا مراجعه به پزشک اقدامات بند ۸  را انجام دهید.

۲- اگر این وضعیت بطور ناگهانی برای فرد ایجاد شده باشدیا اگرفردمدت ها این علائم را دارد ولی این بار با علائم شدیدتر مراجعه کرده است،بیمار را به پزشک ارجاع فوری دهید و تا مراجعه به پزشک اقدامات بند ۸  را انجام دهید.

۳-درصورتی که علائم بیمار ازقبل وجود داشته و شدت آن در حال حاضر تغییرنیافته است بیمار را به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۴- در صورتی که میزان فشارخون بیمار ۹۰/۱۴۰ میلی متر جیوه یا بیشتر باشد بیمار را به پزشک ارجاع فوری دهید و تا مراجعه به پزشک اقدامات بند ۸ را انجام دهید.

اگر پاسخ بیمار به سؤالات بندهای  ۳-۱ خیر بود وپاسخ بندهای  ۶-۴ بلی بود ،اقدامات زیر را انجام دهید و بیمار را به پزشک ارجاع غیر فوری دهید:

۵- در صورتی که احساس ناراحتی در قفسه صدری بعد از غذا خوردن درد تشدید می شود یابا خم شدن یا دراز کشیدن بدترمی شود،در این صورت ۳۰-۱۵ میلی لیترشربت ضد اسید(شربت معده) به بیمار بدهید.بعد از مدت کوتاهی(حدود ۱۵ دقیقه) درد برطرف خواهد شد. اگر درد برطرف نشدیک بار دیگر شربت ضد اسید به بیمار بدهید در صورت عدم بهبودی او را ارجاع غیرفوری دهید.

۶- اگر درد در یک ناحیه مشخص از قفسه صدری بودوبا تنفس عمیق بدترمی شدوبا لمس همان ناحیه ای از قفسه سینه که درد داردفرداحساس درد بیشتری می کرد، برای تسکین دردبرای بیمار قرص آسپیرین سه بار در روز تجویز کنید و او رابه پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۷- اگربیمار احساس سوزش ملایم در پوست قفسه سینه دارد برای تسکین درد برای بیمارقرص استامینوفن تجویز کنید واورا به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۸- قبل از ارجاع فوری بیماراقدامات زیر را انجام دهید:

الف- بیمار را بدون حرکت نگهداریدو بر روی تخت بخوابانید.

ب- اگر فشارخون ماکزیمم ۱۰۰ میلیمتر جیوه یابیشتر بودمی توانید از قرص زیر زبانی نیتروگلیسیرین استفاده کنید.

ج- در ابتدا یک قرص زیر زبانی نیترو گلیسیرین به بیمار بدهید تا در زیر زبان بگذارد و اجازه دهد تا حل و جذب شود.

-به بیمار بیاموزید قرص زیر زبانی بطور طبیعی حل میشودو نباید آن را بلعید.

-اگر بیماردهانش خشک است قبل از مصرف قرص زیر زبانی کمی آب بنوشد .

-اگر بیمار بعد از مصرف قرص زیر زبانی احساس سردرد یا سرگیجه پیداکرد ۲۰-۱۵ دقیقه پس از مصرف قرص استراحت کند.

-بیمارنباید بعد از مصرف قرص زیر زبانی بطور ناگهانی از جا بلند شود،نبایدسرش را به طرف پایین نگه داردونباید تنفس عمیق بکشد،زیرا موجب سرگیجه و سنکوپ به خصوص در سالمندان می شود.

د- در صورت وجود کپسول اکسیژن و در حضور پزشک از اکسیژن با شدت ۲ لیتر در دقیقه استفاده کنیدو بر روی بینی بیمار قرار دهید.

ه-در صورت وجود امکانات بدون حرکت دادن بیمار و با استفاده از برانکاردیا صندلی چرخداربیماررا به پزشک ارجاع فوری دهید. اگر امکانات در همان موقع فراهم نباشد لازم است تا ارجاع فوری در این شرایط بیمار در خانه بهداشت بماند.

و-در صورت عدم بهبودی در وضعیت بیمار تا زمانی که فرد به پزشک مراجعه نکرده است در صورتی که فشارخون ماکزیمم همچنان بالاتر از ۱۰۰ میلی متر جیوه باشد می توان به فاصله ۱۰ دقیقه قرص دوم و سپس قرص سوم راهم تجویز کرد،اما نباید بیش از ۳ قرص در مدت نیم ساعت تجویزشود،زیرا باعث افت فشارخون و کاهش جریان خون عروق کرونر قلب و بدتر شدن علائم می شود.

ز-دردی که بااستفاده از ۳ قرص زیر زبانی بهبود پیدا نکند ممکن است نشان دهنده  سکته قلبی یا انسداد شدید عروق کرونر باشد.حتما” بیمار را به اورژانس بیمارستان ارجاع فوری دهید.

۹- اگر بیمار دارای سابقه سکته قلبی با یکی از علائم تنگی نفس ناگهانی ،سرگیجه و درد قفسه سینه مراجعه کندواین نشانه هاشدید باشد طبق بند ۸ اقدام کنیدو بیمار رابه پزشک ارجاع فوری دهید.

۱۰-اگر بیمار دارای سابقه سکته قلبی با یکی از علائم تنگی نفس ناگهانی و درد قفسه سینه مراجعه کند واین نشانه هاخفیف باشد،بیمار را به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۱۱-بیماران مبتلابه سکته قلبی باید طبق نظر پزشک مراقبت شوند و اگر پزشک دستور خاصی برای پیگیری نداده باشد، هر سه ماه یکبار بیمار رابرای مراقبت ارجاع غیر فوری دهید .

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

3-پیگیری و مراقبت بیماران

-اگرفردمشکوک به حمله قلبی بعد از ارجاع به پزشک موردبررسی قرار گیرد وبیماری وی توسط پزشک تایید شود به عنوان بیمار مبتلا به بیماری سکته قلبی محسوب می گردد. مشخصات بیماران مبتلا به سکته قلبی شناخته شده قبلی و بیمارانی که جدید شناسائی شده اند را بایستی در فرم مراقبت بیماران مبتلابه بیماری قلبی عروقی(برای دستور عمل تکمیل فرم به صفحه     مراجعه شود) وفرم پیگیری بیماران قلبی عروقی(برای دستور عمل تکمیل فرم به صفحه     مراجعه شود)،ثبت کنید.

-در ابتدا بیمار باید طبق دستور پزشک پیگیری و مراقبت شود وبعد از این که وضعیت وی ثبات پیدا کرد، بیمارباید بطور معمول حداقل سه ماه یک بارتوسط بهورز وسه ماه یک بارتوسط پزشک مرکز بهداشتی درمانی پیگیری ومراقبت شود.در شرایط خاص ممکن است طبق دستور پزشک زمان پیگیری و مراقبت کوتاهتر شود.

-اگر بیمار مبتلا به سایر عوامل خطر و یا بیماری های زمینه ساز بیماری قلبی عروقی باشد ،بایدطبق دستورالعمل برنامه های کشوری فشارخون بالاودیابت نیز مراقبت شود.

-اگر در مراقبت بیمار، فشارخون ماکزیمم او140  میلی متر جیوه و بیشتر و یا فشارخون مینیمم ۹۰ میلی متر جیوه و بیشتر باشد بیمار را به پزشک ارجاع  فوری دهید.

• توجه : در هر بار مراقبت بیماران ،لازم است فشارخون و وزن را اندازه بگیرید و نمایه توده بدنی را تعیین کنید ، در زمینه مصرف بموقع دارو و مراقبتهای غیردارویی (رژیم غذایی مناسب،فعالیت بدنی وعدم مصرف یا ترک دخانیات )آموزش دهید و در صورت نیاز، بیمار را به پزشک ارجاع دهید .درصورتیکه افراد بموقع برای مراقبت مراجعه نکنند بعد از گذشت ۳ روز از تاریخ مقرر بایستی تحت پیگیری قرار گیرند .

۴-آموزش

• آموزش در مورد بیماری سکته قلبی را همانند آموزش دربیماران قلبی عروقی انجام دهید.در مراقبت بیماران مبتلا به سکته قلبی مسئله بازتوانی بسیار مهم است و لازم است در این مورد به بیمار آموزش لازم ارائه شود.

5– ثبت اطلاعات

اطلاعات مربوط به سکته قلبی را همانند ثبت اطلاعات دربیماران قلبی عروقی انجام دهید.

وظایف بهورزدرپیشگیری و کنترل سکته مغزی

۱-تشخیص

۲-درمان وارجاع به پزشک

۳-پیگیری و مراقبت بیماران

۴-آموزش

۵- ثبت اطلاعات

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

1-تشخیص 

اگر فرد با یکی علائم احساس ضعف یا بی حسی و کرخی ناگهانی درصورت ،بازو و یا پا در یک طرف بدن (فلج اندام ها بصورت یک طرفه) ،اختلال بینایی (دوبینی،تاری دیدشدیدیا کاهش بینائی بخصوص در یک چشم،بینایی نصفه ،دیدن لکه های سیاه در جلوی چشم)،اختلال تکلم(ا زدست دادن توانائی صحبت کردن،لکنت زبان ،سنگین شدن زبان ،پاسخ های بی مورد و بی جا)، کاهش سطح هوشیاری ،سردرد ناگهانی شدید وبدون علت،گیجی بدون علت،اختلال درتعادل بدن(تلو تلو خوردن یا افتادن ناگهانی) وسرگیجه بسیار شدید مراجعه کند، می بایست به سکته مغزی مشکوک شد.فشارخون اورا اندازه بگیریدومشخصات بیمار و علائم بیماری اورا در دفتر ثبت نام بیماران بنویسید.

2-درمان وارجاع به پزشک

۱-۲-اگر فشارخون در بار اول مساوی یا بیشتر از ۱۱۰/۱۸۵ میلی متر جیوه باشد اقدامات زیر را انجام دهید:

-بیمار را بدون حرکت نگهدارید و بر روی تخت بخوابانید.

-در ابتدا یک قرص زیر زبانی نیترو گلیسیرین به بیمار بدهید تا در زیر زبان بگذارد و اجازه دهد تا حل و جذب شود.

-در صورت عدم بهبودی وعدم کاهش فشارخون تا ۹۰/۱۴۰ میلی متر جیوه می توان تا ۳ بار قرص زیر زبانی را با فاصله ۱۰ دقیقه تکرار کرد تا فرد ارجاع فوری شود. باید بخاطر سپرد که در این افراد نباید فشارخون به کمتر از ۹۰/۱۴۰ میلی متر جیوه برسد.در این شرایط بیمار باید در خانه بهداشت بماند.

-درصورت وجود امکانات بدون حرکت دادن بیمار و با استفاده از برانکاردیا صندلی چرخداربیماررا به پزشک ارجاع فوری دهید. اگر امکانات در همان موقع فراهم نباشد، لازم است تا ارجاع فوری در این شرایط بیمار در خانه بهداشت بماند.

۲-۲- اگر فشارخون در نوبت اول کمتر از ۱۱۰/185میلی متر جیوه باشدنباید از قرص زیر زبانی استفاده شود و فقط باید بیمار بدون حرکت بماند وسریعا“ با استفاده از برانکارد یا صندلی چرخدار به پزشک ارجاع فوری شود.

۳-۲-اگربیمار دارای سابقه سکته مغزی با یکی از علائم سکته مغزی مراجعه کند،طبق بند ۱ اقدام کنید.

۴-۲-بیماران مبتلابه سکته مغزی باید طبق نظر پزشک مراقبت شوند و اگر پزشک دستور خاصی برای پیگیری نداشته باشد، هر سه ماه یکبار بیمار رابرای مراقبت ارجاع غیر فوری دهید .

3-پیگیری و مراقبت بیماران

-اگرفرد مشکوک به سکته مغزی بعد از ارجاع به پزشک موردبررسی قرار گیرد وبیماری وی توسط پزشک تایید شود به عنوان بیمار مبتلا به سکته مغزی محسوب می گردد. مشخصات بیماران مبتلا به سکته مغزی شناخته شده قبلی و بیمارانی که جدید شناسائی شده اند را بایستی در فرم مراقبت بیماران مبتلابه بیماری قلبی عروقی (برای دستور عمل تکمیل فرم به صفحه  ۴۷ مراجعه شود) وفرم پیگیری بیماران قلبی عروقی(برای دستور عمل تکمیل فرم به صفحه ۵۵  مراجعه شود)،ثبت کنید.

-در ابتدا بیمار باید طبق دستور پزشک پیگیری و مراقبت شود وبعد از این که وضعیت وی ثبات پیدا کرد، بیماربطور معمول بایدحداقل سه ماه یک بارتوسط بهورز و سه ماه یک بار توسط پزشک مرکز بهداشتی درمانی پیگیری و مراقبت شود.در شرایط خاص ممکن است طبق دستور پزشک زمان پیگیری و مراقبت کوتاهتر شود.

-اگر بیمار مبتلا به بیماری فشارخون بالاو یا دیابت باشدبایدطبق دستور عمل برنامه های کشوری فشارخون بالا و دیابت نیزمراقبت کنید.

• توجه : در هر بار مراقبت بیماران ،لازم است فشار خون و وزن را اندازه بگیرید و نمایه توده بدنی را تعیین کنید ، در زمینه مصرف بموقع دارو و مراقبتهای غیردارویی (رژیم غذایی،فعالیت بدنی وعدم مصرف یا ترک دخانیات ) و بازتوانی آموزش دهید و درصورت نیاز، بیمار را به پزشک ارجاع دهید .درصورتیکه افراد بموقع برای مراقبت مراجعه نکنند بعد از گذشت ۳ روز از تاریخ مقرر بایستی تحت پیگیری قرار گیرند .

۴-آموزش

آموزش در مورد بیماری سکته مغزی را همانند آموزش دربیماری قلبی عروقی انجام دهید.در مراقبت بیماران مبتلا به سکته مغزی مسئله بازتوانی بسیار مهم است و لازم است در این مورد به بیمار آموزش لازم ارائه شود.

5– ثبت اطلاعات

اطلاعات مربوط به سکته مغزی را همانند ثبت اطلاعات دربیماری قلبی عروقی انجام دهید.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

راهنمای فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی

این فرم بصورت یک دفترچه است و برای افراد ۲ ساله و بالاتر تکمیل می شود . این فرم در ۲ نوع است که برای افراد ۲ تا ۱۸ سال و افراد ۱۹ سال و بالاتر تکمیل می شود.دستورالعمل تکمیل فرم با توجه به شماره ستون های فرم مخصوص افراد ۱۹ سال و بیشتر نوشته شده است . می توان با حذف بعضی از ستون ها و تطبیق شماره ستون ها ی این فرم با فرم های گروه های سنی ۲ تا ۱۸ سال بطور مشابه عمل کرد. در مواردی که عناوین ستون ها در هر سه فرم مشترک است ولی برای گروه های سنی مختلف اقدامات متفاوتی دارد ,در داخل پرانتز یا جداگانه توضیح داده شده است.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

دستورالعمل تکمیل فرم غربالگری

در ابتدا نام دانشگاه علوم پزشکی و مرکز بهداشت شهرستان ونام خانه بهداشت ،روستای تحت پوشش خانه بهداشت ،مرکز بهداشتی ، درمانی و سال انجام غربالگری را دربالای  فرم بنویسید.سپس به ترتیب زیر اطلاعات مورد لزوم را تکمیل کنید :

( ستون ۱) ردیف : شماره ردیف را به ترتیب ۱،۲،… بنویسید .

(ستون ۲) نام و نام خانوادگی : اسم افراد واجد شرایط2 ساله و بالاتر را در این ستون بنویسید .

(ستون ۳) شماره خانوار : شماره پرونده خانوار فرد را در این ستون یادداشت کنید .

(ستون ۴) جنس : جنس افراد را بر حسب مرد یا زن یادداشت کنید .

(ستون ۵) تاریخ تولد : تاریخ تولد را بر حسب سال و ماه یادداشت کنید .

(ستون ۶) تاریخ مراجعه : تاریخ روزی که فرد برای غربالگری مراجعه کرده است رادر این ستون یادداشت کنید.

سابقه خانوادگی (فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون بیماری قلبی عروقی،سکته قلبی ویاسکته مغزی ،)

(ستون7 الی ۱۲ ): به ترتیب  از فرد (۱۹ سال و بیشتر) یا در مورد افراد (۷ تا ۱۸ سال) از والدین آن ها سئوال کنید، آیا کسی ازافراد درجه یک خانواده او( شامل والدین و خواهرو برادر) به یکی از بیماری های چاقی، فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون (کلسترول خون بالا ،LDL خون بالا،HDL خون بالا  و یا تری گلیسیریدخون بالا) ،قلبی عروقی،سکته قلبی ویاسکته مغزی مبتلا است ؟ در صورت جواب مثبت، در این ستون علامت ضربدر بگذارید.در این موارد بهورزان می توانند برحسب شناختی که از اهالی روستا دارند و با توجه به شواهد موجود در مورد صحت پاسخ فرد مراجعه کننده، تصمیم گیری کنند.

ستون های سابقه بیماری (فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون ،بیماری قلبی عروقی،سکته قلبی ویاسکته مغزی،)

به ترتیب  از فرد(۱۹ سال و بیشتر)یا در مورد کودکان (۲ تا ۱۸ سال)از والدین آن ها سئوال کنید آیا خود فرد مبتلا به بیماری فشار خون بالا،دیابت،اختلال چربی خون بالا (کلسترول خون بالا ،LDL خون بالا،HDL خون بالا  و یا تری گلیسیریدخون بالا) ،بیماری قلبی عروقی زودرس و سکته قلبی یا مغزی مبتلا است ؟ در صورت جواب مثبت، اگر بیمارتحت نظر پزشک است (تحت درمان غیر داروئی ویا درمان داروئی) در این ستون علامت ضربدر بگذارید.در این موارد بهورزان می توانند برحسب شناختی که از اهالی روستا دارند و با توجه به شواهد موجود در مورد صحت پاسخ فرد مراجعه کننده، تصمیم گیری کنند.

• در افراد ۷ تا ۱۸ سال ابتلاء به بیماری قلبی عروقی زودرس و سکته قلبی یا مغزی سوال نمی شود. برای کودکان ۲ تا ۵ سال فقط در مورد ابتلاء به دیابت سوال می شود.
• منظور از بیماری قلبی عروقی زودرس یعنی سابقه بروز بیماری قلبی عروقی درزنان کمتر از 55سال درجه یک خانواده و در مردان کمتر از ۶۵ سال درجه یک خانواده

ستون قد بر حسب سانتیمتر : پس از رعایت شرایط اندازه گیری ، قد فرد را اندازه گرفته و مقدار آن را در این ستون برحسب سانتیمتریادداشت کنید .

ستون وزن بر حسب کیلوگرم : پس از رعایت شرایط اندازه گیری ، وزن فرد را اندازه گرفته و مقدار آن را در این ستون برحسب کیلوگرم یادداشت کنید .

ستون نمایه توده بدنی:بر حسب قد و وزن بدست آمده با استفاده از نمودار نمایه توده بدنی بزرگسالان (طبق دستورالعمل ) و در مورد افراد زیر ۱۹ سال با استفاده از نمودار نمایه توده بدنی کودکان ، وضعیت نمایه توده بدنی را تعیین کنید و مقدار آن را در یکی از ستون ها ی مربوطه بنویسید .

ستون فشارخون بر حسب میلی مترجیوه : پس از رعایت شرایط اندازه گیری فشارخون، فشارخون فرد را اندازه بگیرید (نوبت اول) و در صورتی که فشارخون فرد از ۹۰/۱۴۰ میلیمتر جیوه کمتر (در مورد افراد ۷ تا ۱۸ سال کمتر از ۹۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه ) بود در ستون ۲۳ برحسب میلی متر جیوه یادداشت کنید .

در صورتی که فشارخون فرد ۹۰/۱۴۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر(در مورد افراد ۷ تا ۱۸ سال ۹۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر )  بود به فاصله ۲ تا ۵ دقیقه استراحت فرد، مجددا” فشارخون اورا اندازه بگیرید(نوبت دوم) و سپس میانگین فشارخون ماکزیمم و میانگین فشار می نیمم را جداگانه حساب کنید و مقدار آن را در این ستون برحسب میلی متر جیوه یادداشت کنید .

• برای کودکان ۲ تا ۵ سال فشارخون اندازه گیری نمی شود.

ستون علائم بیماری عروق کرونر : به ترتیب زیر ازافراد ۳۰ سال و بالاتر سئوال کنید و نتیجه نهایی رادراین ستون یادداشت کنید :

۱-آیاتا کنون هیچگاه در قفسه سینه خود احساس درد،گرفتگی، فشاریا ناراحتی کرده اید؟  ۱-بلی   ۲-خیر(به پرسش ادامه ندهید و به سوال ستون بعدی مراجعه کنید)

۲-آیا هنگامی که ازسربالایی بالا می روید یا با عجله راه می روید دچار درد سینه می شوید؟ ۱-بلی  ۲-خیر(به پرسش ادامه ندهید و به سوال ستون بعدی مراجعه کنید)

۳-آیا هنگامی که با سرعت معمولی و در سطح صاف راه می روید،دچار درد سینه می شوید؟ ۱-بلی  ۲-خیر(به پرسش ادامه ندهید و به سوال ستون بعدی مراجعه کنید)

۴–اگر در حال راه رفتن دچار احساس ناراحتی در قفسه صدری می شوید،چه کار می کنید؟

ا-می ایستم یا سرعتم را کم میکنم                     ۲ -به راهم ادامه می دهم

۵-اگر بی حرکت بایستید،چه تغییری می کند؟

۱-ناراحتی در قفسه صدری برطرف میشود          ۲ –ناراحتی در قفسه صدری برطرف نمی شود

۶-در عرض چه مدت پس از ایستادن درد برطرف می شود؟

۱-۱۰ دقیقه یا کمتر                                      ۲-بیشتر از ۱۰ دقیقه

اگر فردبه تمام سؤالات شماره ۱ تا ۶ ،پاسخ شماره یک را بدهد ،در ستون ۲۲ علامت ضربدر بگذارید یعنی وی مشکوک به بیماری قلبی عروقی است. اگر فرد به کمتر از ۶ سؤال پاسخ شماره یک را بدهد به احتمال زیاد مشکل وی مربوط به بیماری قلبی عروقی نمی شود و نباید در این ستون علامت بگذارید.

این ستون فقط برای افراد30 سال و بالاتر تکمیل می شود.

ستون مصرف دخانیات : ازفرد درمورد مصرف دخانیات سئوال کنید(فقط از افراد ۱۴ سال و بیشتر سوال شود) ودر صورت جواب مثبت در این ستون علامت ضربدر بگذارید.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

ستون وضعیت تغذیه :

فقط برای افراد ۱۹ سال و بیشتر سوالات زیر راپرسش کنید:

به ترتیب زیر از فردسئوال کنید و نتیجه نهایی رادراین ستون یادداشت کنید :

۱-آیا روزانه حداقل ۲ لیوان شیر یا ماست مصرف می کنید؟                        ۱- بلی            ۲- خیر

۲-آیا برای سرخ کردن از روغن مایع مخصوص سرخ کردن استفاده می کنید؟   ۱- بلی            ۲- خیر

۳-چند بار در هفته ازغذای سرخ کرده استفاده می کنید ؟آیا کمتراز2بار مصرف می کنید؟(غیر از پیازداغ)     ۱- بلی           ۲-خیر

۴-آیا موقع غذا خوردن اول غذا را می چشیدو بعددر صورت نیاز به آن نمک اضافه می کنید؟                 ۱-بلی            ۲- خیر

۵- چند بار درهفته از غذای آماده بیرون از منزل استفاده می کنید ؟آیا درهفته کمتر از ۳ باراستفاده میکنید؟   ۱-بلی            ۲- خیر

۶-آیا حداقل به مقدار2 واحد¹⁾ درروزمیوه مصرف می کنید؟                                    ۱- بلی            ۲- خیر

۷- آیا حداقل به مقدار2 واحد²⁾ در روزسبزی مصرف می کنید؟                                ۱- بلی            ۲- خیر

۸-آیا حداقل در هفته ۳  وعده ازحبوبات مصرف می کنید؟                                     ۱- بلی            ۲- خیر

۹-آیا پوست مرغ را موقع طبخ جدا می کنید؟                                                     ۱- بلی           ۲- خیر

۱۰-آیا از نان های سبوس دار (مثل سنگگ،بربری،فانتزی سبوس دار)استفاده می کنید؟     ۱- بلی              ۲- خیر

اگر مجموع امتیازات پاسخ های بلی بین 8تا 10باشد وضعیت تغذیه فرد مطلوب ، اگربین ۴ تا ۷ باشد وضعیت تغذیه فرد نسبتا”مطلوب و اگربین ۱ تا ۳ باشد وضعیت تغذیه فرد نا مطلوب است.

۱)یک واحد میوه مقدار آن شامل یک پرتقال،لیمو شیرین،سیب،کیوی و یا نصف موز،نصف میوه های ریزمانند انگور،انار،آلبالو و یا یک چهارم طالبی و یا یک هشتم هندوانه متوسط است.

۲)یک واحد سبزی مثل سبزی های برگ سبز،انواع کلم،لوبیاسبز،کدو،نخود سبز،باقالی سبزاست که مقدار آن شامل یک لیوان سبزی خام ویا نصف لیوان سبزی پخته است.

ستون وضعیت فعالیت بدنی:

فقط ازافراد ۱۹ سال و بیشتر سوالات زیر پرسش کنید:

به ترتیب زیر از فرد سئوال کنید و نتیجه نهایی رادراین ستون یادداشت کنید :

۱-آیا در طول روزفعالیتی دارید که حداقل ۱۰ دقیقه طول بکشد؟     ۱-بلی               ۲-خیر(به پرسش ادامه ندهید)

۲-اگر پاسخ بیشتر از ۱۰ دقیقه است،در مجموع کل مدت زمان فعالیت شما درروز(یا مجموع زمان چند دوره ۱۰ دقیقه ای یا بیشتر )چقدر می شود؟                     ۱-کمتر از ۳۰ دقیقه(به پرسش ادامه ندهید)                      ۲ -بیشتر از ۳۰ دقیقه

۳-درصورتی که بیش از ۳۰ دقیقه فعالیت می کنید،چند روز در هفته این فعالیت بدنی را انجام می دهید؟

۱-کمتر از ۳ روز (به پرسش ادامه ندهید)                  ۲-بیشتر از ۳ روز

۴-در صورتی که بیش از ۳ روز فعالیت می کنید،آیا شدت فعالیتی که انجام می دهید درحدی است که قادربه صحبت نباشیدیا به نفس زدن بیافتید(مثل تغییر یا حالتی که درحین دویدن آرام درتعداد ضربان قلب یا تعداد تنفس ایجاد می شود)؟

۱- بلی               ۲-خیر

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

اگر فردفقط تاسؤال شماره ۲ پاسخ دهد وضعیت فعالیت فرد نامطلوب ،اگر تا سؤال شماره ۳ پاسخ دهد، وضعیت فعالیت فرد  نسبتا” مطلوب واگر به هر ۴ سؤال پاسخ دهد،وضعیت فعالیت فرد مطلوب است .

ستون های نتیجه غربالگری :

گروه سنی ۲ تا ۵ سال

۱- اگر پاسخ سؤال ستون ۱۴(سابقه دیابت) منفی بود(علامت ضربدر نداشت), این بدین معنی است که احتمال ابتلاء به بیماری قلبی عروقی در این فرد در صورت حفظ شرایط فعلی کم است و به عنوان فرد سالم  در نظر گرفته می شود.اگرنتیجه نمایه توده بدنی ستون ۲۰(۹۵% و بیشتر) بدون وجود عامل خطر دیگربود نیزفرد جزء افراد سالم محسوب می شودو لازم نیست اورا به پزشک ارجاع دهید.

۲- اگر پاسخ حداقل یکی از سؤال ستون ۱۴ مثبت بود(علامت ضربدر داشت) ویا نتیجه نمایه توده بدنی ستون ۲۰(۹۵% و بیشتر) همراه با حداقل یک عامل خطر دیگر بود ، به عنوان فرد درمعرض خطر در نظر گرفته می شود و لازم است فرد را به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

اگر فرد فقط  دیابتی وتحت درمان منظم باشد نیاز به ارجاع نمی باشد.

گروه نوجوانان و جوانان(۶ تا ۲۴ سال):

گروه سنی ۶ تا ۱۸ سال

۱-اگر پاسخ هر یک از سؤالات ستون های ۷ تا ۱۵  منفی بود(علامت ضربدر نداشت)ونتیجه نمایه توده بدنی ستون ۱۸( کمتر از85%) یا ستون ۱۹(۸۵%تا95%) بدون عامل خطر دیگر بود ونتیجه میانگین فشارخون ستون ۲۱( کمتراز80/۱۲۰ میلیمتر جیوه) بود  به عنوان فرد سالم در نظر گرفته می شود.

۲- اگر پاسخ حداقل یکی از سؤالات ستون های  ۷ تا ۱۵ مثبت بود (علامت ضربدر داشت) ونتیجه نمایه توده بدنی ستون ۱۹ (۸۵%تا95%) همراه با عامل خطر دیگر یا ستون ۲۰(۹۵% و بیشتر) بود و یا نتیجه میانگین فشارخون ستون ۲۲(۸۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه و بیشتر) بود به عنوان فرد در معرض خطر در نظر گرفته می شود و لازم است  به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۳- اگر فقط نتیجه پاسخ ستون ۲۳ (نمایه توده بدنی) بین ۸۵ تا ۹۵ بود، نیاز به ارجاع فرد نمی باشد ولی به عنوان فرد درمعرض خطر در نظر گرفته می شود.

گروه سنی ۱۹ تا ۲۵ سال :این گروه مانند گروه سنی بزرگسالان و سالمندان بررسی می شوند.

گروه سنی ۱۹ تا ۲۵ سال ,گروه میانسالان(۲۵ تا ۶۰ سال)و گروه سنی سالمندان(۶۰ سال و بیشتر)

۱-اگر پاسخ هر یک از سؤالات ستون های ۷ تا ۱۷ و25 و 26منفی بود(علامت ضربدر نداشت)ونتیجه نمایه توده بدنی ستون ۲۰( کمتر از25)  ونتیجه میانگین فشارخون ستون ۲۳( کمتراز90/۱۴۰ میلیمتر جیوه) بود ونتیجه پاسخ سؤالات مربوط به ستون های ۲۷ و ۲۸ نسبتا”مطلوب یا مطلوب بود به عنوان فرد سالم در نظر گرفته می شود

در سالمندان(۶۰ سال و بیشتر)دارا بودن سابقه خانوادگی بیماری (مثبت بودن هر یک ازستون های ۷ تا ۱۲) جزء عوامل خطر محسوب نمی شود.

۲- اگر پاسخ حداقل یکی از سؤالات ستون های  ۷ تا ۱۷ و25 و ۲۶ مثبت بود (علامت ضربدر داشت) ویا نتیجه نمایه توده بدنی ستون ۲۱(۲۵ تا29) ویا نتیجه نمایه توده بدنی ستون ۲۲(۳۰ و بیشتر) بود ویا نتیجه میانگین فشارخون ستون ۲۴ (۹۰/۱۴۰ میلیمتر جیوه و بیشتر) ونتیجه پاسخ سؤالات مربوط به ستون های ۲۷ و28 نا مطلوب بود  به عنوان افراد در معرض خطر(کسی که دارای عوامل خطر بیماری قلبی عروقی و یا بیمار مبتلا به بیماری زمینه ساز بیماری قلبی عروقی است) در نظر گرفته می شود  و لازم است به پزشک ارجاع غیر فوری دهید.

۳- اگر فقط نتیجه پاسخ سؤالات مربوط به یکی از ستون های ۲۷(وضعیت تغذیه) و28 (وضعیت فعالیت بدنی) نامطلوب بود وپاسخ (نمایه توده بدنی ستون ۲۱(بین ۲۵ تا ۳۰ )بود، نیاز به ارجاع فرد نمی باشد ولی به عنوان فرد درمعرض خطر در نظر گرفته می شود.

۴-اگر پاسخ سؤال ستون ۲۵ مثبت بود، به عنوان بیمارمشکوک به داشتن علائم آنژین صدری(بیماری عروق کرونر) به پزشک ارجاع غیر فوری دهید. اگر بیماری قلبی عروقی(عروق کرونر)  توسط پزشک تایید گردد، به عنوان بیمار و در صورتیکه بیماری قلبی عروقی توسط پزشک تایید نشود ولی فرد دارای حداقل یکی از عوامل خطریا بیماری های زمینه ساز باشد، جزء افراد در معرض خطر محسوب می شود.ولی اگر فرد دارای هیچ یک ازعوامل خطر و بیماری های زمینه ساز نبود، جزء افراد سالم محسوب می گردد و باید ۳ سال یک بار مجددا” از نظر بیماری قلبی عروقی غربالگری شود.

۵- اگر پاسخ سؤال ستون های 16و17 مثبت بودبه عنوان بیمارمبتلا به بیماری قلبی عروقی ، فرد را برای بررسی بیشتر به پزشک ارجاع غیرفوری دهید.

ستون تاریخ ارجاع به پزشک :تاریخی که فرد درمعرض خطر یا مبتلا به بیماری های زمینه ساز بیماری قلبی عروقی یا مشکوک به بیماری عروق کرونر را به پزشک ارجاع    می دهید، بامداد دراین ستون ثبت کنید و پس از معاینه توسط پزشک ، تاریخ را باخودکاردر این ستون یادداشت کنید .

ستون های نتیجه بیماریابی :

این قسمت فقط باید برای ثبت نتیجه بررسی افراددر معرض خطرارجاع شده تکمیل گردد.

ستون سالم: اگر بیماری قلبی عروقی فرد ارجاع شده پس از بررسی توسط پزشک تایید نگردید و عامل خطر آفرین دیگری هم نداشت ،دراین ستون علامت ضربدر بگذارید.

ستون در معرض خطر: اگر بیماری قلبی عروقی فرددر معرض خطر ارجاع شده پس از بررسی توسط پزشک تایید نگردید اما حداقل یک عامل خطر آفرین دیگرداشت،دراین ستون علامت ضربدر بگذارید.

ستون بیمار: اگر بیماری قلبی عروقی فرد ارجاع شده پس از بررسی توسط پزشک تاییدگردید،دراین ستون علامت ضربدر بگذارید.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

اگر نتیجه غربالگری سالم باشد، لازم است :

– افراد 2تا ۵ سال هر سال برای ارزیابی چاقی و ابتلاء به دیابت

– افراد ۶ تا ۱۸ سال هر سال برای ارزیابی فشارخون بالا و چاقی و هر ۳ سال برای سایر عوامل خطر آفرین و

– افراد19 سال و بیشتر هر ۳ سال یک بار

برای تعیین وضعیت بیماری قلبی عروقی و عوامل خطر آن غربالگری شوند.

نکات مورد توجه در تکمیل فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی

۱- منظور از افراد ۲ ساله افرادی هستند که ۱ سال و ۱۱ ماه و ۲۹ روز را پشت سر گذاشته اند.

۲- منظور از افراد ۶ ساله افرادی هستند که ۵ سال و ۱۱ ماه و ۲۹ روز را پشت سر گذاشته اند.

۳- منظور از افراد ۱۹ ساله و بالاتر افرادی هستند که ۱۸ سال و ۱۱ ماه و ۲۹ روز را پشت سر گذاشته اند.

۴- حتی الامکان از گرد کردن اعداد بدست آمده از اندازه گیری قد ،وزن و فشار خون خودداری کنید و اعداد فشارخون را بر حسب میلمتر جیوه یادداشت کنید مانند ۸۱/۱۴۲ .

۵- در صورتی که فرد مراجعه کننده باردار باشد ،بایستی یکماه پس از زایمان فرم غربالگری برای اوتکمیل شود .

۶- مشخصات افراد مبتلا به بیماری قلبی عروقی را پس از شناسایی به “فرم مراقبت بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی” و “فرم پیگیری بیماری” منتقل کنید .

۷-مشخصات افراددر معرض خطر بیماری قلبی عروقی را پس از شناسایی به “فرم مراقبت افراددر معرض خطر بیماری قلبی عروقی” و “فرم پیگیری افراددر معرض خطر بیماری قلبی عروقی ” منتقل کنید .

۸- فرم غربالگری برای بیماران شناخته شده قبلی هم باید تکمیل شود.

۹- اگر غربالگری در منزل انجام شود دور تاریخ مراجعه دایره قرمز بکشید.

فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی(برای افراد 2تا ۱۸ سال )

خانه بهداشت:…………………..    روستا:…………………                                               سال:…………….                                              دانشگاه علوم پزشکی :………………………………….

مرکز بهداشتی درمانی:………………………..                                                                                                                             مرکزبهداشت شهرستان:………………………………………

فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی(برای افراد ۱۹ سال و بیشتر)

خانه بهداشت:…………………..    روستا:…………………                                               سال:…………….                                                دانشگاه علوم پزشکی :………………………………….

مرکز بهداشتی درمانی:………………………..                                                                                                                             مرکزبهداشت شهرستان:………………………………………

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

۱- راهنمای  فرم مراقبت افراد در معرض خطر بیماری قلبی عروقی

پس از شناسایی افراد درمعرض خطربیماری قلبی عروقی( شامل بیماران مبتلا به فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون،نمایه توده بدنی بیشتر از ۲۵ (اضافه وزن و چاق)،مصرف دخانیات،وضعیت تغذیه نامطلوب،وضعیت فعالیت بدنی نامطلوب،دارای سابقه خانوادگی بیماری فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون ،چاقی)، اسامی ومشخصات آنها را از فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی استخراج و به ترتیب در فرم مراقبت مربوط به افراد در معرض خطر بیماری قلبی عروقی وارد نمائید .این فرم در دو صفحه پشت وروبه منظورثبت مراقبت های انجام شده برای بیمارتهیه شده است. برای هر بیمار یک فرم تنظیم کنید .این فرم ها را باید درپرونده خانوار هرفرد نگهداری نمایید.

دستورالعمل تکمیل فرم مراقبت بیماران قلبی عروقی

در ابتداء شماره پرونده خانوار ، نام و نام خانوادگی بیمار ،سابقه خانوادگی و سابقه ابتلاء به بیماری های فشارخون بالا،دیابت ، اختلال چربی خون،سابقه سکته قلبی و مغزی، چاقی، مصرف دخانیات و اولین تاریخ تشخیص بیماری (در صورتی که بیمار شناخته شده قبلی باشد)و قد را از“ فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی” استخراج کنید ودر قسمت بالای فرم یادداشت کنید و بعدا”  در صورت مصرف دخانیات در موردنوع دخانیات مصرفی(مانند سیگار،چپق و..) از بیمار سؤال کنیدو در فرم بنویسید.

• توجه داشته باشید اگر فرد قبلا“ سابقه بیماری فشارخون بالا،دیابت، اختلال چربی خون داشته باشد، اولین تاریخ تشخیص بیماری را اززمانیکه به تائید پزشک مربوطه رسیده است در بالای فرم یادداشت کنید .در مورد بیماران شناخته شده جدید تاریخ تشخیص، زمانی است که بعد ازارجاع، به تا“ئید پزشک رسیده است.

( ستون ۱) تاریخ مراقبت  : تاریخی را که بیمار جهت مراقبت مراجعه کرده است در این ستون یادداشت کنید . اگر مراقبت در منزل بیمار انجام شود دور تاریخ دایره قرمز بکشید . تاریخ مراقبت بعدی را در این ستون بامداد یادداشت کنید و پس از انجام مراقبت، تاریخ را با خودکار بنویسید .

(ستون ۲ )مراقبت کننده

فردی که مراقبت را انجام می دهد مثل بهورز ،پزشک مرکز و یا سایر پزشکان(پزشک دیگری غیر از پزشک مرکز)،رادر این ستون بنویسید.

• توجه :چون گاهی افراد درمعرض خطر یا بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی توسط پزشکان خصوصی یا دولتی در محلی غیر از مرکز بهداشتی درمانی یا خانه بهداشت تحت مراقبت قرار می گیرند ،لازم است در این مورد پیگیری نموده و نتیجه اقدامات انجام شده رادر فرم ثبت کنید.در صورت ارجاع بیمار از مرکزبهداشتی درمانی به سطح بالاتر، حتما“ بیمار را توجیه کنیدکه برگه دوم ارجاع را با تا“کید بر ثبت اقدامات انجام شده توسط پزشک، به مرکز عودت دهد.

*پیشگیری و کنترل بیماری قلبی عروقی و عوامل خطرساز

خدمات ارائه شده

(ستون ۳) مقدار فشار خون بر حسب میلی متر جیوه : پس از اندازه گیری فشارخون بیمار ( با توجه به رعایت شرایط اندازه گیری فشار خون)، مقدارآن را بر حسب میلی مترجیوه وبصورت کسر در این ستون یادداشت کنید .

( ستون ۴ )‌مقدار وزن بر حسب کیلوگرم :  پس از اندازه گیری وزن بیمار،مقدار آن را در این ستون بر حسب کیلو گرم یادداشت کنید .

(ستون ۵) مقدارنمایه توده بدنی :  با استفاده از نمودار نمایه توده بدنی و قد و وزن بدست آمده وضعیت نمایه توده بدنی بیمار را تعیین و در این ستون مقدار آن را بنویسید .

( ستون ۶ ) بررسی مصرف دخانیات :  در صورتیکه بیمار دخانیات مصرف می کند، اگر چپق یا قلیان مصرف می کند از او سؤال کنید بطور متوسط چند بار در روز مصرف می کند؟وجواب را در این ستون یادداشت کنید . اگر بیمار سیگار مصرف می کند در هر مراقبت از او سؤال کنید بطور متوسط چند نخ سیگار در روز مصرف می کند؟ وجواب را در این ستون یادداشت کنید.

(ستون ۷) آموزش : عناوین آموزشهائی که بصورت چهره به چهره به بیمار می دهید، در این ستون یادداشت کنید .

(ستون ۸)سایر:اگر غیر از خدمت ارائه شده در ستونهای ۳ الی ۷ مراقبت دیگری انجام شود، در این ستون یادداشت کنید.

• توجه :قسمت عوارض بیماری ، دستورات پزشک و نتایج آزمایشات انجام شده فقط مربوط به پزشک مرکز است و باید توسط او تکمیل شود.

(ستون ۹)عوارض بیماری:اگر در طی مراقبتهای معمولی بیمارکه توسط پزشک انجام می شود ، پزشک متوجه عارضه ا ی ناشی ازبیماری در بیمار شود وآن را تائید کند و یا پس از ارجاع به سطح بالاتر عارضه بیمار بررسی و به تائید پزشک متخصص برسد،پس از دریافت پس خوراند از سطح بالاتر، پزشک مرکز می بایست محل ونوع عارضه را در محل مربوطه بنویسد.

(ستون ۱۰)دستورات پزشک و نتیجه آزمایشات انجام شده : نوع داروی مصرفی ، مقدار و زمان مصرف دارو ، زمان پیگیری و مراقبت بعدی ، مراقبت خاص و … می بایست توسط پزشک مرکز در این قسمت یادداشت گردد .

در صورتیکه بیماردر ارتباط با عوامل خطریا بیماری های زمینه سازبیماری قلبی عروقی آزمایش انجام داده است، نتیجه آزمایشات بایستی توسط پزشک مرکز در این ستون ثبت گردد .

(ستون ۱۱)دلیل عدم مراقبت در صورت قطع برنامه : اگر بیمار به دلایل فوت ،مهاجرت به روستای دیگریا شهر ،عدم تمایل به همکاری و یا دلایل دیگر به خانه بهداشت مراجعه نمی کند، در این ستون علت آن را بنویسید .

(ستون ۱۲)ارجاع به: اگربیمار توسط بهورز به پزشک مرکز ارجاع (فوری یا غیر فوری) شود،در این ستون کلمهپزشک مرکزرا بنویسید.

اگر بیمار در صورت لزوم برای تشخیص ودرمان عوامل خطریا بیماری های زمینه سازبیماری قلبی عروقی و عوارض آن توسط پزشک مرکز به پزشک متخصص ارجاع شود ،در این محل نوع تخصص پزشک را بنویسید .

اگر بیمار بعلت عوامل خطرقلبی عروقی وعوارض آن برای بستری در بیمارستان ارجاع شود ، در این ستون کلمه بستری و تاریخ ارجاع را بنویسید .

بعد از ارجاع ،نتایج اقدامات انجام شده می بایست با کمک کاردان وپزشک مرکز در سطر بعدی یادداشت گردد(با بررسی پس خوراند فرم ارجاع) ستون13) ملاحظات : هر موضوع و اطلاعات مهم دیگر در ارتباط با بیماران را در این ستون بنویسید ( مانند سابقه بیماری خاص و …)

نکات مورد توجه در تکمیل فرم مراقبت افراد در معرض خطربیماری قلبی عروقی

۱-مشخصات تمام افراد در معرض خطربیماری قلبی عروقی را علاوه بر این فرم به ترتیب در فرم پیگیری بیماران مخصوص افراد در معرض خطربیماری قلبی عروقی نیز ثبت کنید.

۲-برای بیمارانیکه تحت نظر پزشک مرکز نیستند نیز می بایست این فرم وفرم پیگیری افراد در معرض خطر تنظیم گردد و مراقبت توسط بهورزان انجام گیرد .همچنین می بایست با پرسش از بیمار ، وضعیت درمانی بیمار بررسی و در فرم یادداشت گردد .

۳-بعد از شناسائی بیماران و تشکیل فرم مراقبت برای آن ها، افدامات انجام شده در هر مراقبت باید در این فرم ثبت شود.

۲- راهنمای  فرم مراقبت بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی

پس از شناسایی بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی (شامل بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر،سکته قلبی ، سکته مغزی) ، اسامی ومشخصات آنها را از فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی استخراج و به ترتیب در فرم مراقبت مربوط به بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی وارد نمائید .این فرم در دو صفحه پشت وروبه منظورثبت مراقبت های انجام شده برای بیمارتهیه شده است. برای هر بیمار یک فرم تنظیم کنید .این فرم ها را باید درپرونده خانوار هرفرد نگهداری نمایید.

دستورالعمل تکمیل فرم مراقبت بیماران قلبی عروقی

در ابتداء شماره پرونده خانوار ، نام و نام خانوادگی بیمار ،سابقه خانوادگی و سابقه ابتلاء به بیماری های فشارخون بالا،دیابت ، اختلال چربی خون،سکته قلبی و مغزی،مصرف دخانیات و اولین تاریخ تشخیص بیماری (در صورتی که بیمار شناخته شده قبلی باشد) را از فرم غربالگری بیماری قلبی عروقی استخراج کنیدودر قسمت بالای فرم یادداشت کنید و بعدا”  درصورت مصرف دخانیات در موردنوع دخانیات مصرفی(مانند سیگار،چپق و..) از بیمار سؤال کنیدو در فرم بنویسید.

• توجه:اگر فرد قبلا“ سابقه بیماری قلبی عروقی داشته باشد، اولین تاریخ تشخیص بیماری را اززمانیکه به تائید پزشک مربوطه رسیده است در بالای فرم یادداشت کنید .در مورد بیماران شناخته شده جدید تاریخ تشخیص، زمانی است که بعد ازارجاع، به تا“ئید پزشک رسیده است.

( ستون ۱) تاریخ مراقبت  : تاریخی را که بیمار جهت مراقبت مراجعه کرده است در این ستون یادداشت کنید . اگر مراقبت در منزل بیمار انجام شود دور تاریخ دایره قرمز بکشید . تاریخ مراقبت بعدی را در این ستون بامداد یادداشت کنید و پس از انجام مراقبت، تاریخ را با خودکار بنویسید .

(ستون ۲ )مراقبت کننده

فردی که مراقبت را انجام می دهد مثل بهورز ،پزشک مرکز و یا سایر پزشکان(پزشک دیگری غیر از پزشک مرکز،در این ستون بنویسید.

• توجه :چون گاهی بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی توسط پزشکان خصوصی یا دولتی در محلی غیر از مرکز بهداشتی درمانی یا خانه بهداشت تحت مراقبت قرار می گیرند ،لازم است در این مورد پیگیری نموده و نتیجه اقدامات انجام شده رادر فرم ثبت کنید.در صورت ارجاع بیمار از مرکزبهداشتی درمانی به سطح بالاتر، حتما“ بیمار را توجیه کنیدکه برگه دوم ارجاع را با تا“کید بر ثبت اقدامات انجام شده توسط پزشک، به مرکز عودت دهد.

خدمات ارائه شده

(ستون ۳) مقدار فشار خون بر حسب میلی متر جیوه : پس از اندازه گیری فشارخون بیمار ( با توجه به رعایت شرایط اندازه گیری فشار خون)، مقدارآن را بر حسب میلی مترجیوه وبصورت کسر در این ستون یادداشت کنید .

( ستون ۴ )‌مقدار وزن بر حسب کیلوگرم :  پس از اندازه گیری وزن بیمار،مقدار آن را در این ستون بر حسب کیلو گرم یادداشت کنید .

(ستون ۵) مقدارنمایه توده بدنی :  با استفاده از نمودار نمایه توده بدنی و قد و وزن بدست آمده وضعیت نمایه توده بدنی بیمار را تعیین و در این ستون مقدار آن را بنویسید .

( ستون ۶ ) بررسی مصرف دخانیات :  در صورتیکه بیمار دخانیات مصرف می کند، اگر چپق یا قلیان مصرف می کند از او سؤال کنید بطور متوسط چند بار در روز مصرف می کند؟وجواب را در این ستون یادداشت کنید . اگر بیمار سیگار مصرف می کنددر هر مراقبت از او سؤال کنید بطور متوسط چند نخ سیگار در روز مصرف می کند؟ وجواب را در این ستون یادداشت کنید.

(ستون ۷) آموزش : عناوین آموزشهائی که بصورت چهره به چهره به بیمار می دهید، در این ستون یادداشت کنید .

(ستون ۸)سایر:اگر غیر از خدمت ارائه شده در ستونهای ۳ الی ۷ مراقبت دیگری انجام شود، در این ستون یادداشت کنید.

• توجه :قسمت عوارض بیماری ، دستورات پزشک و نتایج آزمایشات انجام شده فقط مربوط به پزشک مرکز است و باید توسط اوتکمیل شود.

(ستون ۹)عوارض بیماری:اگر در طی مراقبتهای معمولی بیمارکه توسط پزشک انجام می شود ، پزشک متوجه عارضه ا ی ناشی ازبیماری قلبی عروقی مثل نارسایی قلبی، سکته قلبی و یا سکته مغزی در بیمار شود و آن را تائید کند و یا پس از ارجاع به سطح بالاتر عارضه بیمار بررسی و به تائید پزشک متخصص برسد،پس از دریافت پس خوراند از سطح بالاتر، پزشک مرکز می بایست محل ونوع عارضه را در محل مربوطه بنویسد.

(ستون ۱۰)دستورات پزشک و نتیجه آزمایشات انجام شده : نوع داروی مصرفی ، مقدار و زمان مصرف دارو ، زمان پیگیری و مراقبت بعدی ، مراقبت خاص و … می بایست توسط پزشک مرکز در این قسمت یادداشت گردد .

در صورتیکه بیماردر ارتباط با بیماری قلبی عروقی آزمایش انجام داده است، نتیجه آزمایشات بایستی توسط پزشک مرکز در این ستون ثبت گردد .

(ستون ۱۱)دلیل عدم مراقبت در صورت قطع برنامه : اگر بیمار به دلایل فوت ،مهاجرت به روستای دیگریا شهر ،عدم تمایل به همکاری و یا دلایل دیگر به خانه بهداشت مراجعه نمی کند، در این ستون علت آن را بنویسید .

(ستون ۱۲)ارجاع به: اگربیمار توسط بهورز به پزشک مرکز ارجاع (فوری یا غیر فوری) شود،در این ستون کلمهپزشک مرکزرا بنویسید.

اگر بیمار در صورت لزوم برای تشخیص و درمان بیماری قلبی عروقی و عوارض آن توسط پزشک مرکز به پزشک متخصص ارجاع شود ،در این محل نوع تخصص پزشک را بنویسید .

اگر بیمار بعلت بیماری قلبی عروقی وعوارض آن برای بستری در بیمارستان ارجاع شود ، در این ستون کلمه بستری و تاریخ ارجاع را بنویسید .

بعد از ارجاع ،نتایج اقدامات انجام شده می بایست با کمک کاردان وپزشک مرکز در سطر بعدی یادداشت گردد(با بررسی پس خوراند فرم ارجاع) ستون13) ملاحظات :  هر موضوع و اطلاعات مهم دیگر در ارتباط با بیماران را در این ستون بنویسید ( مانند سابقه بیماری خاص و …)

نکات مورد توجه در تکمیل فرم مراقبت بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی

۱-مشخصات تمام بیماران قلبی عروقی را علاوه بر این فرم به ترتیب در فرم پیگیری بیماران مخصوص بیماران مبتلا به بیماران قلبی عروقی نیز ثبت کنید.

۲-برای بیمارانیکه تحت نظر پزشک مرکز نیستند نیز می بایست این فرم وفرم پیگیری بیماران تنظیم گردد و مراقبت توسط بهورزان انجام گیرد .همچنین می بایست با پرسش از بیمار ، وضعیت درمانی بیمار بررسی و در فرم یادداشت گردد .

۳-بعد از شناسائی بیماران و تشکیل فرم مراقبت برای آن ها، افدامات انجام شده در هر مراقبت باید در این فرم ثبت شود.

۱-فرم مراقبت افراد درمعرض خطر بیماری قلبی عروقی

اولین تاریخ  تشخیص بیماری/ عامل خطر

شماره پرونده خانوار: …………………….                      سابقه اختلال چربی خون:      دارد             ندارد         ……………….          سابقه خانوادگی(۱)   :  دارد               ندارد

نام و نام خانوادگی  : …………………………………..              سابقه بیماری فشارخون بالا:   دارد              ندارد        ………………..           سابقه مصرف دخانیات: دارد                ندارد

تاریخ تولد :          /     /                                            سابقه بیماری دیابت:             دارد             ندارد         ………………..                      نوع دخانیات مصرفی : ………………..

قد (بر حسب سانتیمتر) : ……………….

(۱)سابقه خانوادگی :شامل بیماری قلبی عروقی،فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون،چاقی                     (۲)مراقبت کننده: شامل بهورز،پزشک مرکز،سایر پزشکان(دولتی یا خصوص                                                 (۳) عوارض بیماری: شامل عوارض چشمی ،عصبی ،مغزی ،قلبی ، ……….                                            (۴)دلیل عدم مراقبت در صورت قطع برنامه : شامل دلایل مهاجرت، مرگ ، عدم تمایل به همکاری و…………

(۵)ارجاع به: شامل پزشک مرکز ، پزشک متخصص و برای بستری در بیمارستان

(۱)سابقه خانوادگی :شامل بیماری قلبی عروقی،فشارخون بالا،دیابت،اختلال چربی خون،چاقی                     (۲)مراقبت کننده: شامل بهورز،پزشک مرکز،سایر پزشکان(دولتی یا خصوص                                                                                      (۳) عوارض بیماری: شامل عوارض چشمی ،عصبی ،مغزی ،قلبی ، ……….                                                 (۴)دلیل عدم مراقبت در صورت قطع برنامه : شامل دلایل مهاجرت، مرگ ، عدم تمایل به همکاری و…………                                                 (۵)ارجاع به: شامل پزشک مرکز ، پزشک متخصص و برای بستری در بیمارستان

۲-فرم مراقبت بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی

اولین تاریخ  تشخیص بیماری

شماره پرونده خانوار: …………………….                      سابقه اختلال چربی خون:   دارد         ندارد       ………………..           سابقه بیماری دیابت:          دارد         ندارد

نام و نام خانوادگی  : …………………………………..              سابقه سکته قلبی:             دارد         ندارد       …………………           سابقه بیماری فشارخون بالا: دارد         ندارد

تاریخ تولد :         /     /                                            سابقه سکته مغزی:            دارد         ندارد        ………………..       سابقه مصرف دخانیات:       دارد         ندارد

قد (بر حسب سانتیمتر) : ……………….                                                                                                                    نوع دخانیات مصرفی : ………………..

(۱)مراقبت کننده: شامل بهورز،پزشک مرکز،سایر پزشکان(دولتی یا خصوصی)                                      (۳)دلیل عدم مراقبت در صورت قطع برنامه : شامل دلایل مهاجرت، مرگ ، عدم تمایل به همکاری و…………

(۲) عوارض سکته قلبی: شامل عوارض مغزی ،قلبی ، ……….                                        (۴)ارجاع به: شامل پزشک مرکز ، پزشک متخصص و برای بستری در بیمارستان

(۱)مراقبت کننده: شامل بهورز،پزشک مرکز،سایر پزشکان(دولتی یا خصوصی)                                    (۳)دلیل عدم مراقبت در صورت قطع برنامه : شامل دلایل مهاجرت، مرگ ، عدم تمایل به همکاری و…………

(۲) عوارض سکته قلبی: شامل عوارض مغزی ،قلبی ، ……….                                 (۴)ارجاع به: شامل پزشک مرکز ، پزشک متخصص و برای بستری در بمارستان

راهنمای فرم  پیگیری بیماران

پس از شناسایی افراد در معرض خطر وبیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی ،اسامی ومشخصات آنان را از“ فرم مراقبت بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی” ‌استخراج و به ترتیب در فرم پیگیری افراد در معرض خطر یا بیماران وارد کنید . این فرمها را در پوشه جداگانه تحت عنوان پوشه فرم پیگیری افراد در معرض خطر یا بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی نگهداری کنید .

دستورالعمل تکمیل فرم پیگیری بیماران

در ابتدا نام مرکز بهداشتی – درمانی روستائی ، خانه بهداشت ، آبادی یا روستای تحت پوشش خانه بهداشت را بر حسب قمر یا اصلی ، سال تکمیل فرم و نام عامل خطر آفرین یا بیماری زمینه ساز و یا بیماری قلبی عروقی را در قسمت سمت چپ بالای فرم یادداشت کنید و به ترتیب زیر اطلاعات را تکمیل کنید :

(ستون ۱ ) ردیف  : شماره ردیف را به ترتیب ۱، ۲، ….. بنویسید و همین شماره ردیف را در قسمت ملاحظات فرم مراقبت بیماران مبتلا به سکته قلبی که مختص همان بیماراست نیز ثبت کنید .

اطلاعات مربوط به ستون ۲ الی ۵ را از پرونده خانوار فرد بیمار استخراج و به ترتیب در این فرم یادداشت نمائید .

(ستون ۲ ) نام و نام خانوادگی:  اسامی تمام افراد در معرض خطر  یا بیماری قلبی  عروقی که در طول سال شناسایی شده و یا قبلا“ مبتلا به بیماری بوده اندرا در این ستون ثبت کنید .

(ستون ۳ ) سال تولد: تاریخ تولد را بر اساس سال یادداشت کنید مثل ۱۳۴۵.

(ستون ۴) شماره پرونده خانوار : شماره پرونده خانوار فرد را در این ستون ثبت کنید .

(ستون ۵ ) تاریخ اولین مراجعه :تاریخ اولین روزی که فردبرای غربالگری مراجعه کرده است دراین ستون ثبت کنید.

(ستون ۶ ) اولین تاریخ تشخیص بیماری : اولین تاریخ تشخیص بیماری فرد را بر حسب ماه و سال در این ستون بنویسید.(از فرم مراقبت بیماران مبتلا به سکته قلبی و یا سکته مغزی استخراج کنید)

(ستون ۷ الی ۳۰ ) تاریخ خدمات انجام شده : این قسمت از ستونهای مربوط به ماههای سال تشکیل شده است . تاریخ روزی که بایستی شخص بیمار برای مراقبت به خانه بهداشت مراجعه کند را بر حسب مراقبت بهورز یا پزشک با مداد در ستون مربوطه بنویسید . در صورت مراجعه پس از انجام مراقبتهای لازم تاریخ آن را با خودکار بنویسید ودور آن رادایره بکشیدو به همین ترتیب تا پایان ستونها ادامه دهید . در صورت عدم مراجعه پیگیری کنید .

اگر مراقبت در منزل انجام شود دور تاریخ دایره قرمز بکشید .

در ستون هر ماه دو ستون بصورت ستاره * و دایره O   مشخص شده است ، ستون * مربوط به مراقبت بهورز و ستون O  مربوط به مراقبت پزشک است .

اطلاعات این قسمت را از فرم مراقبت افراد در معرض خطر یا بیماران مبتلا به بیماری قلبی عروقی استخراج کنید.

(ستون ۳۱) ملاحظات: هر موضوع و اطلاعات مهم دیگر در ارتباط با بیماران را در این ستون بنویسید ( مانند علت عدم مراجعه وتاریخ قطع مراقبت و پیگیری و………)

نکات مورد توجه در تکمیل فرم پیگیری بیماران

۱- در صورت مراقبت بیمار بیش از یکبار در ماه ،می توان این ستون را به قسمتهای افقی تقسیم نمود وتاریخ هر مراقبت را در قسمت مربوطه یادداشت کرد .

فرم پیگیری بیماران /افراد در معرض خطر

مرکز بهداشتی درمانی روستایی  :    ………

خانه بهداشت : ………………                                                            سال : …………                                                نام بیماری/عامل خطر ساز : …………………..

روستا    : ……………  قمر c    اصلی  c

* تاریخ مراقبتی که توسط بهورز برای بیمار انجام می گیرد در این ستون نوشته می شود                                                          ¡ تاریخ مراقبتی که توسط پزشک انجام می گیرد در این ستون نوشته می شود

راهنمای استفاده از نمودار نمایه توده بدنی ( BMI )

این نمودار از سه خط عمودی تشکیل شده است . خط اول از سمت چپ مربوط به قد ، خط وسط مربوط به وضعیت بدنی فرد(تعیین چاقی، اضافه وزن  ،طبیعی ولاغری ) وخط سوم مربوط به وزن می باشد .

ابتداقد و وزن فردرا اندازه گیری و با استفاده از نموداروضعیت توده بدنی فردرا مشخص کنید. برای این کار وزن ( بر حسب کیلو گرم ) را روی خط وزن ، و قد را ( بر حسب سانتیمتر ) روی خط قد مشخص کنید . سپس دو نقطه وزن و قد را توسط یک خط کش بهم متصل نمائید هر نقطه از خط وسط که توسط خط کش قطع شود آن نقطه نشان دهنده وضعیت توده بدنی فرد مورد نظر میباشد ، بطوریکه قسمت زرد مربوط به افراد لاغر ، قسمت سبز مربوط به افراد با وزن طبیعی ،  قسمت نارنجی مربوط به افراد دارای اضافه وزن و قسمت قرمز مربوط به افراد چاق (درجه ۱،2و3)است . پس از مشخص شدن توده بدنی فرد ، افراد چاق جزء گروه افراد در معرض خطر قرار می گیرند .