بیماری شریانی محیطی (PAD): آگاهی، تشخیص زودهنگام و حفظ اندام در ایران

PAD چیست و چرا اهمیت دارد؟

بیماری شریانی محیطی یا PAD، حالتی است. شریان‌هایی که خون را به دست‌ها و پاها می‌رسانند تنگ یا مسدود می‌شوند. نتیجه آن کاهش خون‌رسانی به اندام‌ها است و ممکن است با درد، بی‌حسی یا زخم‌های غیر بهبود همراه شود. اگر PAD به موقع تشخیص داده نشود، خطر عوارض جدی مانند عفونت، قطع عضو یا مرگ از حمله قلبی یا سکته مغزی وجود دارد. ماه سپتامبر به عنوان PAD Awareness Month شناخته می‌شود و سازمان‌های بین‌المللی برای افزایش آگاهی تلاش می‌کنند. در ایران هم آگاهی رسانی درباره PAD و روش‌های تشخیص و درمان می‌تواند جان افراد و اندام‌های آنان را نجات دهد.

چرا PAD اهمیت دارد؟

PAD به دلیل کاهش خون‌رسانی به ساق‌ها و پاها به تدریج درد هنگام راه رفتن را به همراه دارد. قدرت عضلات کاهش می‌یابد و بهبود زخم‌های پا دیر می‌شود و ممکن است به از کار افتادگی منجر شود. علاوه بر این، PAD نشان‌دهنده وجود بیماری‌های عروق دیگر است که می‌تواند خطر حمله قلبی و سکته را افزایش دهد. در پژوهش‌های جهانی تشخیص زودهنگام PAD کلید نجات جان قلب و اندام‌هاست. در ایران هم باید با روش‌های غربالگری و درمان به‌روز و همکاری با تیم تخصصی به نتیجه بهتری برسیم.

عوامل خطر و گروه‌های پرخطر

• فشار خون بالا
• کلسترول بالا و سبک‌های زندگی ناسالم
• دیابت و کنترل نامناسب آن
• سیگار کشیدن یا دخانیات
• چاقی و اضافه وزن
• سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی-عروقی

بر اساس تجربیات برخی تیم‌های تخصصی، در برخی جمعیت‌ها احتمال تشخیص دیرهنگام و عوارض شدید PAD بالاست. این امر به ویژه در مناطقی با دسترسی محدود به خدمات بهداشت یا عوامل اجتماعی-اقتصادی که سلامت را تحت تأثیر قرار می‌دهند رخ می‌دهد. در گزارش‌های بین‌المللی، PAD در برخی گروه‌های جمعیتی شیوع بالاتر و عوارض شدیدتر دارد. در ایران، تمرکز بر کنترل عوامل خطر و پایش منظم سلامت عروق می‌تواند به کاهش این عوارض کمک کند.

نشانه‌ها و زمانی که باید به پزشک مراجعه کرد

نشانه‌های کلاسیک PAD عبارت‌اند از درد یا بی‌قراری در پاها هنگام راه رفتن که با استراحت کاهش می‌یابد (کلادیکیشن). همچنین درد در پاها یا ساق، بی‌حسی یا سرمای اندام و زخم‌های پا که بهبود نمی‌یابد، از علائم معمول هستند. اگر درد پا هنگام فعالیت بیش از چند دقیقه طول بکشد، یا زخم‌های پا بهبود نیابند، باید به پزشک مراجعه کرد. زنان و مردان به یک اندازه به پیگیری نیاز دارند. در ایران، با وجود محدودیت‌های دسترسی، مراجعه به کلینیک‌های عروق یا مرکز قلب و عروق می‌تواند به تشخیص سریع کمک کند و از بروز عوارض جلوگیری نماید.

چگونگی تشخیص PAD

برای تشخیص PAD از ارزیابی بالینی استفاده می‌شود و از آزمون ABI (Ankle-Brachial Index) بهره می‌بریم که نسبت فشار مچ پا به فشار بازویی را اندازه می‌گیرد و شاخصی ساده برای تشخیص تنگی عروق است. اگر نتیجه ABI غیرطبیعی باشد، پزشک از داپلر یا سونوگرافی دوپلکس، CT یا MRI و در نهایت آنژیوگرافی برای تعیین محل و شدت انسداد استفاده می‌کند. غربالگری PAD در افراد با عوامل خطر بالا یا سابقه عروق، در مرحله تشخیص اهمیت دارد تا درمان به موقع آغاز شود.

مدیریت و درمان PAD: از تغییر سبک زندگی تا مداخلات تخصصی

مدیریت PAD ترکیبی از تغییرات سبک زندگی، داروها و در برخی موارد مداخله‌های عروقی است. نکات کلیدی عبارتند از:

• کنترل فشار خون، قند خون و کلسترول با مصرف منظم دارو و رژیم غذایی مناسب
• قطع کامل یا کاهش شدید مصرف سیگار
• فعالیت بدنی منظم و پیاده‌روی تدریجی که با گذشت زمان درد را کاهش می‌دهد
• داروهای ضد پلاکت یا ضد انعقاد برای کاهش خطر حمله قلبی و سکته
• استاتین‌ها برای کاهش کلسترول و پایدارکردن پلاک‌های عروقی
• در صورت نیاز، مداخلات عروقی مانند آنژیوپلاستی با استنت یا جراحی بای پس برای بازگردانی جریان خون

در مواردی که زخم پا یا قطع عضو محتمل است، تیم تخصصی عروق با ارائه برنامه جامع و پیگیری منظم می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. مراقبت از پا، پایش منظم فشار خون و کنترل قند خون در کنار مراقبت از پوست و استفاده از پاپوش مناسب، از نکات روزمره است. در ایران، دسترسی به تیم‌های تخصصی و مراکز بیماری‌های قلبی-عروقی می‌تواند مسیر درمان را هموار کند و بیماران را از عواقب جدی نجات دهد.

پایش و پیشگیری: چگونه از PAD جلوگیری کنیم؟